Cultuursensitieve Proactieve Zorgplanning bij patiënten met een Islamitische migratieachtergrond

Inleiding

Proactieve zorgplanning (PZP) ondersteunt patiënten bij het bespreken van hun waarden, wensen en voorkeuren voor toekomstige zorg. Bestaande PZP-modellen zijn echter grotendeels gebaseerd op individuele autonomie en directe communicatie. Dit kan minder goed aansluiten bij patiënten met een islamitische migratieachtergrond, voor wie familie, religieuze overtuigingen en hoop vaak een centrale rol spelen. Deze studie onderzocht hoe deze patiënten PZP ervaren binnen de Nederlandse gezondheidszorg en welke communicatievormen kunnen bijdragen aan meer cultuursensitieve zorg.

Methodiek

In deze kwalitatieve studie werden twee focusgroepen gehouden met cultuurexperts en zorgprofessionals (n=14) en individuele semigestructureerde interviews afgenomen met patiënten met een islamitische migratieachtergrond die palliatieve behandeling voor kanker ontvingen (n=6). Een introductievideo over proactieve zorgplanning werd gebruikt als gespreksstarter. Alle gesprekken werden getranscribeerd en geanalyseerd met inductieve thematische analyse.

Resultaten

Drie hoofdthema’s kwamen naar voren. Ten eerste bleek besluitvorming vaak relationeel en familiegericht te zijn. Familieleden spelen een belangrijke rol bij gesprekken en keuzes rondom zorg. Ten tweede beïnvloeden religieuze en culturele opvattingen over ziekte, lijden en sterven sterk hoe patiënten proactieve zorgplanning en palliatieve zorg interpreteren. Begrippen zoals ‘kwaliteit van leven’ sluiten niet altijd aan bij hun belevingswereld en palliatieve zorg wordt soms ten onrechte geassocieerd met het bespoedigen van de dood. Ten derde bleek het behoud van hoop essentieel voor vertrouwen in zorgverleners. Directe communicatie over prognose of behandelgrenzen kan als confronterend worden ervaren, terwijl een hoopvolle, respectvolle benadering de bereidheid tot proactieve zorgplanning vergroot.

Conclusie

Proactieve zorgplanning bij patiënten met een islamitische migratieachtergrond vraagt om een relationele, cultuursensitieve en hoopbehoudende benadering. Zorgverleners dienen niet uit te gaan van individuele autonomie als norm, maar actief te verkennen welke rol familie en religieuze overtuigingen spelen. Een communicatiestijl die vertrouwen opbouwt en ruimte laat voor hoop kan de kwaliteit van gesprekken over toekomstige zorg verbeteren.

Relevantie voor de praktijk

De resultaten bieden concrete handvatten voor persoonsgerichte en cultureel passende palliatieve zorg.

Concrete aanbevelingen voor professionals:

1. Verken expliciet welke rol familie speelt in besluitvorming en betrek naasten waar gewenst bij gesprekken over proactieve zorgplanning.  
2. Leg duidelijk uit dat palliatieve zorg gericht is op kwaliteit van zorg en symptoomverlichting, en niet op het bespoedigen van de dood.
3. Pas communicatie aan op de emotionele gereedheid van de patiënt door hoop te behouden en oprechte interesse te tonen in culturele en religieuze achtergronden.

Referentie

Putker, A., Haddane, A., Engels, Y. et al. Advance care planning with patients of Islamic migration background: a qualitative study identifying the need for relational autonomy and hope-sustaining communication. BMC Palliat Care (2026). https://doi.org/10.1186/s12904-026-02207-9

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel.