Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland
Het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland beschrijft wat goede palliatieve zorg inhoudt en wat ervoor nodig is om dit te organiseren. Het biedt richting aan alle professionals die betrokken zijn bij de zorg en ondersteuning van mensen in de palliatieve fase. Van tijdig signaleren en markeren tot samen beslissen, proactieve zorgplanning tot goede coördinatie van zorg.
In 2026 is het kwaliteitskader geactualiseerd. Op deze pagina lees je wat het kwaliteitskader inhoudt, wat er is veranderd en hoe je ermee aan de slag kunt in de praktijk.
| Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland. Klik op de afbeelding om die te vergroten: |
 |
Wat is het kwaliteitskader?
Het kwaliteitskader beschrijft wat goede palliatieve zorg inhoudt. Het is er voor zorgprofessionals, professionals in het sociaal domein, vrijwilligers en organisaties die betrokken zijn bij de zorg en ondersteuning van patiënten in de palliatieve fase. Het geeft richting aan de zorg, maar schrijft niet voor hoe je deze in iedere situatie moet organiseren. De invulling daarvan ligt bij de zorgsectoren en beroepsgroepen, in de noodzakelijke interdisciplinaire en transmurale samenwerking.
Palliatieve zorg verbetert de kwaliteit van leven van patiënten en hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende aandoening of toenemende kwetsbaarheid. Dat gebeurt door op tijd te signaleren en zorgvuldig te kijken naar wat iemand nodig heeft: op fysiek, psychisch, sociaal en spiritueel gebied.
Het kwaliteitskader legt vast wat daarvoor nodig is: van de kernwaarden die aan alle zorg ten grondslag liggen, tot concrete afspraken over bijvoorbeeld proactieve zorgplanning en de rol van de centrale zorgverlener.
Het kwaliteitskader is opgebouwd uit vijf hoofdstukken:
- Kernwaarden en principes: de basis onder alle andere hoofdstukken.
- Vier dimensies: fysiek, psychisch, sociaal en zingeving/spiritueel.
- Zorgproces palliatieve zorg: van signaleren en markeren tot verlies en rouw.
- Competenties: wat een zorgprofessional nodig heeft, inclusief ethisch handelen.
- Organisatie en kwaliteit: hoe je dit organiseert, in netwerken en met kwaliteitsbeleid.
Uitgelicht: wat is er veranderd in het kwaliteitskader?
De eerste versie van het kwaliteitskader verscheen in 2017. Na een evaluatie is deze in 2026 op gespecificeerde punten geactualiseerd, in nauwe samenwerking met patiëntenorganisaties, wetenschappelijke en beroepsverenigingen en zorgverzekeraars. Daarbij is gekeken naar de inhoud, structuur en terminologie. Dertig partijen hebben het kwaliteitskader geautoriseerd of hebben ermee ingestemd. Bekijk de volledige lijst van betrokken en autoriserende partijen in de Verantwoording.
De actualisatie sluit aan bij ontwikkelingen in de palliatieve zorg en maakt het kwaliteitskader beter bruikbaar voor de praktijk.
Inhoudelijke herziening
Drie onderwerpen zijn specifiek herzien.
Signaleren en markeren van de palliatieve fase
Signaleren en markeren zijn in het geactualiseerde kwaliteitskader twee afzonderlijke stappen. Signaleren kan iedereen die bij de patiënt betrokken is: een zorgprofessional, de patiënt zelf of een naaste. Markeren is het officieel vaststellen dat de palliatieve fase is gestart en blijft de verantwoordelijkheid van de hoofdbehandelaar.
De palliatieve fase start vanaf de diagnose van een levensbedreigende aandoening of toenemende kwetsbaarheid. Op dat moment verschuift de focus van zorg naar kwaliteit van leven en sterven, en dat wordt herkend en gemarkeerd.
Wat een levensbedreigende aandoening precies inhoudt, is verder aangescherpt. Het gaat om een hoog risico op overlijden, een negatieve invloed op kwaliteit van leven en dagelijks functioneren, en een hoge belasting door symptomen, behandeling en/of stress. Ook is "toenemende" toegevoegd vóór kwetsbaarheid.
Ethisch handelen
Van zorgprofessionals wordt verwacht dat ze morele dilemma's herkennen en methodisch kunnen verkennen en daarvoor onbelemmerd toegang hebben tot ethische expertise, zoals moreel beraad. Nieuw is de expliciete aandacht voor ondersteuning van de zorgprofessional zelf: niet alleen voor de kwaliteit van zorg, maar ook voor diens eigen morele veerkracht en welzijn.
Persoonlijke balans voor zorgprofessionals
Persoonlijke balans voor zorgprofessionals is op meerdere plekken in het kwaliteitskader opgenomen (Kernwaarden en principes, Verlies en rouw, Deskundigheid, Kwaliteitsmanagement en wetenschappelijk onderzoek) en is gebaseerd op het proefschrift van A.F.Q. Dijxhoorn over zorg vóór de zorgverlener. Hiermee is er expliciet aandacht voor wat zorgprofessionals nodig hebben om hun werk in de palliatieve zorg op een goede en duurzame manier te kunnen doen.
Hoofdbehandelaar en centrale zorgverlener
Er is geen 1-op-1 vervanging voor 'regiebehandelaar'. Het kwaliteitskader maakt onderscheid tussen twee rollen. De hoofdbehandelaar is verantwoordelijk voor het opstellen van het proactieve zorgplan en voor samen beslissen met de patiënt. De centrale zorgverlener is het vaste aanspreekpunt voor de patiënt en naasten, ziet erop toe dat het proactief zorgplan tot stand komt, wordt geëvalueerd, bijgesteld en nageleefd, en zorgt voor de coördinatie en continuïteit van de zorg. Dit is een bewuste tussenstap, in afwachting van de definitieve duiding van het regiebehandelaarschap (KNMG, 2022).
Waar werken we naartoe?
Het kwaliteitskader benoemt vijf aanbevelingen om de komende jaren verder te werken aan de kwaliteit en toegankelijkheid van palliatieve zorg:
- Structurele verankering in de zorg en ondersteuning. Landelijke, regionale en organisatorische borging van de kernelementen: tijdige signalering en markering, proactieve zorgplanning, zorgvuldige coördinatie en laagdrempelige consultatie.
- Verdere verankering in het sociaal domein. Samenwerking met welzijnsorganisaties, vrijwilligers, scholen, werkgevers en gemeenten. De actualisatie in 2026 zette een eerste stap, verdere uitwerking volgt bij een volgende herziening.
- Verbetering van deskundigheid. Palliatieve zorg en proactieve zorgplanning steviger verankeren in basisopleidingen en bij- en nascholing, op landelijk, organisatorisch én individueel niveau.
- Bevordering van digitale beschikbaarheid van gegevens voor proactieve zorgplanning. Gestandaardiseerde, veilige, instellingoverstijgende digitale gegevensuitwisseling.
- Optimalisering van consultatie van in palliatieve zorg gespecialiseerde zorgprofessionals. Bij complexe casuïstiek moet gespecialiseerde expertise altijd beschikbaar zijn — het in ontwikkeling zijnde Kader transmurale consultatie palliatieve zorg stelt hiervoor de minimale randvoorwaarden vast.
Het kwaliteitskader in de praktijk
Het kwaliteitskader helpt je om samen met de patiënt en naasten vooruit te kijken en zorg en ondersteuning af te stemmen op wat voor hen belangrijk is. Het zorgproces loopt daarbij van signaleren en markeren van de palliatieve fase tot proactieve zorgplanning, coördinatie en continuïteit, zorg in de stervensfase en aandacht voor verlies en rouw.
Daarbij is aandacht voor alle vier de dimensies van palliatieve zorg: fysiek, psychisch, sociaal en zingeving/spiritueel. Ook deskundigheid, samen beslissen, ethisch handelen en persoonlijke balans van zorgprofessionals zijn belangrijke onderdelen van het kwaliteitskader.
Goede palliatieve zorg vraagt om samenwerking. Niet alleen tussen verschillende zorgprofessionals en organisaties, maar ook met professionals in het sociaal domein, vrijwilligers, patiënten en naasten. Het kwaliteitskader biedt hiervoor een gezamenlijk uitgangspunt.
Het kwaliteitskader verankert zich op vier niveaus.
Landelijk: het kwaliteitskader wordt vertaald naar richtlijnen en zorgpaden door wetenschappelijke en beroepsverenigingen. Op Palliaweb vind je naast het kwaliteitskader de actuele richtlijnen en andere hulpmiddelen en blijf je op de hoogte van nieuwe of herziene richtlijnen.
Regionaal: jouw Netwerk Palliatieve Zorg en de regionale Transformatie palliatieve zorg zorgen voor domeinoverstijgende samenwerkingsafspraken. Weet je wie in jouw regio het aanspreekpunt is? Zoek je netwerk op.
Organisatie: is het kwaliteitskader verankerd in de missie, visie en het kwaliteitsbeleid van je organisatie? En is dat ook uitgewerkt in concrete werkafspraken en samenwerkingsafspraken? Bespreek dit met je leidinggevende of kwaliteitsfunctionaris hoe het kwaliteitskader binnen jouw organisatie wordt toegepast.
Individueel. In je dagelijks werk kun je het kwaliteitskader gebruiken als houvast voor het zorgproces. Denk aan het tijdig signaleren en markeren van de palliatieve fase, het bespreken van waarden, wensen en behoeften, proactieve zorgplanning, samen beslissen en goede coördinatie en continuïteit van zorg. Houd je competenties op peil: deskundigheid, cultuursensitiviteit en het herkennen van ethische dilemma's zijn daar onderdeel van. Gebruik het begrippenkader als naslagwerk wanneer je twijfelt over een term.
Direct verder
Wil je met het kwaliteitskader aan de slag? Op Palliaweb vind je de volledige tekst van het kwaliteitskader en praktische hulpmiddelen voor de toepassing ervan.
De Engelstalige versie van het kwaliteitskader (Netherlands Quality Framework for Palliative Care) is nog gebaseerd op de 2017-editie en wordt op een later moment geactualiseerd.