Palliatieve sedatie
Als je zorg en ondersteuning biedt in de palliatieve fase, kan het voorkomen dat een patiënt ondraaglijk lijdt. Wanneer klachten niet meer te verlichten zijn met andere middelen, kan palliatieve sedatie worden ingezet. Palliatieve sedatie is het opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt met als doel het lijden te verlichten. Op deze pagina vind je praktische informatie en hulpmiddelen om palliatieve sedatie zorgvuldig en volgens de richtlijn toe te passen.
Wat is palliatieve sedatie?
Palliatieve sedatie is het opzettelijk verlagen van het bewustzijn in de laatste levensfase met als doel het lijden van de patiënt te verlichten. Bij ondraaglijk lijden door één of meer ernstige symptomen die onbehandelbaar (refractair) zijn, kan palliatieve sedatie ingezet worden.
Er worden drie vormen onderscheiden:
- Intermitterende palliatieve sedatie, ter overbrugging van een bepaalde tijd of fase.
- Continue palliatieve sedatie tot aan het overlijden, als de geschatte termijn tot overlijden kort is, dat wil zeggen maximaal twee weken.
- Acute palliatieve sedatie bij (sub)acuut ontstane, zeer ernstige refractaire symptomen in de laatste levensfase, waaraan de patiënt vrijwel zeker op zeer korte termijn (minuten-uren) zal komen te overlijden.
De mate van sedatie wordt bepaald door wat nodig is om het lijden van de patiënt te verlichten (proportionele sedatie).
Bekijk de animatie van Pharos:
Indicatiestelling en voorwaarden
Palliatieve sedatie wordt ingezet bij ondraaglijk lijden door één of meerdere refractaire symptomen. Het besluit om palliatieve sedatie toe te passen is altijd het resultaat van een zorgvuldig palliatief zorgtraject dat je samen met de patiënt en het betrokken zorgteam doorloopt.
Voordat je tot palliatieve sedatie besluit, is het belangrijk om goed te onderzoeken waardoor de symptomen veroorzaakt worden en vast te stellen dat er geen andere behandelopties meer zijn. De besluitvorming gebeurt multidisciplinair, waarbij de arts uiteindelijk verantwoordelijk is voor het stellen van de indicatie. Bij complexe situaties is het raadzaam om een expert of consultteam te raadplegen.
Continue palliatieve sedatie mag alleen worden gestart bij een patiënt met één of meer refractaire symptomen én een geschatte levensverwachting van maximaal twee weken. Ga in principe alleen over tot continue palliatieve sedatie als de patiënt of diens vertegenwoordiger toestemming heeft gegeven.
‘Stuur verwachtingen bij naar een realistischer beeld’
Wat weten naasten eigenlijk over palliatieve sedatie? Verpleegkundig specialist Anita Timmermans deelt inzichten uit haar onderzoek en vertelt hoe verkeerde verwachtingen tot ruis in de communicatie kunnen leiden – en wat jij kunt doen om dat te voorkomen. Ontdek praktische tips en herkenbare ervaringen uit de praktijk.
Volg de landelijke richtlijn Palliatieve sedatie
Wil je palliatieve sedatie zorgvuldig en volgens de laatste inzichten uitvoeren? Raadpleeg dan altijd de landelijke Richtlijn Palliatieve sedatie
In de richtlijn vind je o.a. praktische aanbevelingen en handvatten voor alle onderdelen van het proces, waaronder:
- Organisatie van zorg en samenwerking
- Voorlichting aan patiënt en naasten
- Voorbereiding van het traject
- Medicatieschema’s en doseringsadviezen
- Verslaglegging van het proces
- Zorg voor naasten tijdens en na de sedatie
- Zorg voor zorgverleners om goed om te gaan met de emotionele belasting
De richtlijn is multidisciplinair opgesteld en biedt ondersteuning voor iedere zorgverlener die betrokken is bij palliatieve sedatie.
Podcast
Ontdek bij de Carend Podcast Medicatie rond het sterfbed. Hierin bespreken Nick Dekker en Sabine Netters hoe je in de laatste levensfase met medicatie zoals midazolam en morfine lijden kunt verlichten, en gaan ze in op palliatieve sedatie, symptoombestrijding en acute sedatie.
Aan de slag!
- Bestel of download de samenvattingskaart van de richtlijn. Die geeft een verkorte, praktijkgerichte weergave van de richtlijn en biedt inzicht in diagnostiek, ondersteuning en behandeling van palliatieve sedatie.
- Gebruik de beslisboom Palliatieve sedatie. Die helpt je om snel en volgens de richtlijn te handelen bij palliatieve sedatie. Zo maak je stap voor stap de juiste keuzes voor diagnose en behandeling in de laatste levensfase.
- Werk interdisciplinair samen rondom de palliatieve fase. Stem tijdig af met alle betrokken zorgverleners, maak duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden en zorg voor goede communicatie met patiënt en naasten.
- Bespreek je vooraf met patiënt en naasten wat palliatieve sedatie inhoudt, inclusief verwachtingen en mogelijke effecten.
- Vertel de patiënt en naasten dat er voor hen informatie over palliatieve sedatie te vinden is op de website Overpalliatievezorg . Er wordt in begrijpelijke taal uitleg gegeven over wat palliatieve sedatie is, hoe het proces in z'n werk gaat en andere aspecten die voor de patiënt en zijn naasten van belang zijn. Deze patiënteninformatie is ook te downloaden als folder.
- Raadpleeg het medicatieschema uit de richtlijn voor correcte dosering en toediening van sedativa. Dit voorkomt fouten en zorgt voor proportionele sedatie.
- Zorg voor jezelf en je collega’s. Palliatieve sedatie kan emotioneel belastend zijn. Neem tijd om ervaringen te delen, bied elkaar steun en maak gebruik van beschikbare nazorg of intervisie. Zo blijf je samen sterk en veerkrachtig in het bieden van deze complexe zorg.
Gebruik de infographic Palliatieve sedatie
De infographic Palliatieve sedatie is een praktische tool om palliatieve sedatie helder uit te leggen aan patiënten en naasten. Download, print en gebruik hem bij je voorlichting om complexe informatie eenvoudig en visueel toegankelijk te maken.
Klik op de afbeelding voor een grote weergave.
Meer weten over palliatieve sedatie?