Palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn
Thema

Palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn

In Nederland staan momenteel ruim 32.000 mensen geregistreerd als dak- of thuisloos (bron: CBS). Dit betekent dat zij geen vaste woon- of verblijfplaats hebben en slapen in de opvang, op straat, in openbare gebouwen of bij familie of vrienden. De groep is in werkelijkheid groter omdat er ook mensen illegaal in Nederland verblijven die geen vaste verblijfplaats hebben. 

Het organiseren van palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn, is niet alleen complex omdat zij geen vaste verblijfplaats hebben, maar ook door een combinatie van lichamelijke, psychische en sociale problemen. 

Op deze themapagina vinden zorgverleners informatie, hulpmiddelen en onderwijs(materialen) over palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn. 

Contactpersoon
Laatst geactualiseerd: 1 augustus 2022

Samenwerking 

Resultaten uit Rotterdam, Utrecht en Amsterdam laten zien dat samenwerking tussen zorgverleners en opvangvoorzieningen erg belangrijk is bij het bieden van palliatieve zorg aan mensen die dak- of thuisloos zijn. Gezamenlijke consulten, multidisciplinair overleg en scholingen kunnen bijdragen aan de verbinding van palliatieve zorg met zorg in de opvangvoorzieningen. 

Het draaiboek Palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn is bedoeld om zorgverleners in de maatschappelijke opvang voor dak- of thuislozen en zorgverleners in de gezondheidszorg en palliatieve zorg te helpen bij het opzetten van samenwerking bij palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn. Het draaiboek bevat tips en voorbeelden over het inzetten van palliatieve zorg en het versterken van de samenwerking.

Nederlandse Straatdokters Groep

De Nederlandse Straatdokters Groep bestaat uit straatdokters en straatverpleegkundigen die lessen van de straat delen. Het gaat dan bijvoorbeeld over het bieden van sociaal medische zorg aan kwetbare burgers. Hun kennis halen ze uit wetenschappelijk onderzoek en uit opgedane ervaringen op de straat. Op hun website staat de Daklozen Zorgkaart met een overzicht van hulporganisaties voor daklozen. Via dit overzicht zijn straatdokters, huisartsen en sociale zorginstellingen te vinden.

Vertrouwensrelatie

Het kan moeilijk zijn om een vertrouwensband op te bouwen met mensen die dak- of thuisloos zijn. Geduld en doorzettingsvermogen vanuit de kant van de zorgverlener zijn hierbij belangrijk. Een vertrouwensband is onder andere nodig om zorgmijdend gedrag te doorbreken. Mensen die dak- of thuisloos zijn zoeken meestal geen hulp of accepteren geen hulp of de formele zorg sluit niet goed aan bij hun situatie.

De handreiking Zorgmijding onder dak- en thuislozen van het VUmc bevat adviezen en aanbevelingen op basis van de werkwijze en ervaringen van geestelijk verzorgers, straatpastors, outreachend professionals en voormalig daklozen. De handreiking gaat niet specifiek over palliatieve zorg maar biedt achtergrondinformatie aan professionals in de maatschappelijke en medische zorg die in aanraking komen met mensen die dak- of thuisloos zijn en professionele zorg mijden

Waar kan palliatieve zorg worden geboden?

Mensen die dak- of thuisloos zijn, willen meestal in een voor hen vertrouwde omgeving verblijven tijdens de palliatieve fase. Dit kan een maatschappelijke opvangplek zijn of een woonplek waar ze in de laatste levensfase met begeleiding wonen. Voor deze mensen is het soms niet mogelijk om naar een hospice of verpleegafdeling te gaan, vanwege drugs- en/of alcoholgebruik en/of psychiatrische problematiek die aanwezig kan zijn. 

Betrokken zorgverleners zullen in overleg met de cliënt moeten kijken wat voor hem of haar de beste plek is. Overwegingen hierbij zijn:

  • vertrouwdheid en veiligheid
  • expertise en beschikbaarheid van zorgverleners
  • inrichting van de woonomgeving
  • gedrag van de cliënt
  • andere cliënten

Meer informatie over het bepalen van de beste plek voor palliatieve zorg is te vinden in de handreiking Palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos (blz. 9 t/m 11) van het Nivel.

Meer informatie

  • De handreiking Palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos biedt praktische adviezen en handvatten om de palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn vorm te geven. 
  • Op de pagina Gezondheidsproblemen bij daklozen van Huisarts en Wetenschap (H&W) is informatie te vinden voor huisartsen over de problematiek rondom het bieden van zorg aan daklozen. Bijvoorbeeld de inzet van palliatieve sedatie bij harddruggebruikers komt in het artikel aan bod. 
  • In het artikel Onvoorspelbaarheid tot in de dood gaan Michael Echteld, lector van het lectoraat 'Zorg rondom het levenseinde' van Avans Hogeschool en Rutger van Eijken, onderzoeker naar het leven van dak- en thuislozen en docent Sociale Studies, dieper in op de omgang met ernstig zieke dakloze mensen. De twijfel tussen doodswens en avontuur, euthanasieverzoeken, het belang van alledaagse gesprekken en 'nabij zijn' komen aan de orde in het artikel. 
Contactpersoon
Laatst geactualiseerd: 1 augustus 2022
Mail de redactie
Mail de redactie met jouw evenement, jouw nieuws of een tool waar anderen (ook) baat bij kunnen hebben. 'Delen is vermenigvuldigen', zeggen ze wel eens. Maar ook suggesties of klachten over de vindbaarheid van informatie zijn zeer welkom. Met jouw inbreng kunnen we Palliaweb verbeteren.