Wat is de relatie tussen zelfmanagementvaardigheden en welzijn en zorggebruik bij mensen met gevorderde kanker?

Inleiding

Van mensen met gevorderde kanker wordt steeds vaker verwacht dat ze zelf de regie houden over de medische, psychosociale en praktische gevolgen van hun aandoening. De verwachting daarachter is dat mensen zich daar beter bij voelen en dat sterkere zelfmanagementvaardigheden kunnen leiden tot minder zorggebruik. Wat de relatie tussen zelfmanagementvaardigheden en enerzijds welzijn en anderzijds zorggebruik is, blijft echter onduidelijk. Daarom onderzochten we zelfmanagementvaardigheden bij mensen met gevorderde kanker en de samenhang met depressieve symptomen, kwaliteit van leven en zorggebruik.

Methodiek

We hebben in een landelijke vragenlijststudie bij mensen met gevorderde kanker (eQuiPe-studie) vragen toegevoegd over zelfmanagementvaardigheden. Deze werden gemeten met drie schalen van de Health Education Impact Questionnaire: ‘Skill and Technique Acquisition’, ‘Self-Monitoring and Insight’ en ‘Health Services Navigation’ (schaal: 1–4). Met behulp van multivariate regressieanalyses onderzochten we verbanden met depressieve symptomen (Hospital Anxiety and Depression Scale), kwaliteit van leven (European Organisation for Research and Treatment of Cancer) en zorggebruik in de afgelopen maand (contacten met zorgorganisaties en disciplines; ziekenhuisopnames; bezoeken aan de spoedeisende hulp; informele zorg). We corrigeerden voor sociaal-demografische en medische kenmerken.

Resultaten

464 patiënten hebben deelgenomen (respons: 42%). 50% van de deelnemers was vrouw en de gemiddelde leeftijd was 66 jaar. De gemiddelde scores voor zelfmanagementvaardigheden waren 3,0 voor ‘Skill and Technique Acquisition’, 3,2 voor ‘Self-Monitoring and Insight’ en 3,4 voor ‘Health Services Navigation’. Hogere scores op alle drie de schalen waren significant geassocieerd met minder depressieve symptomen. Mensen die meer praktische vaardigheden en technieken hadden geleerd om met gezondheidsproblemen en stress om te gaan, en mensen die hun gezondheid actiever volgden en beter inzicht hadden in hun klachten, rapporteerden een betere kwaliteit van leven. Wat betreft zorggebruik vonden we geen verbanden, behalve dat mensen die beter hun weg in het zorgsysteem konden vinden, iets vaker contact met verpleegkundigen hadden.

Conclusie

In dit onderzoek, bij mensen met diverse typen gevorderde kanker en relatief hoge niveaus van zelfmanagementvaardigheden, vonden we dat mensen met sterkere zelfmanagementvaardigheden vaker minder depressieve symptomen en een betere kwaliteit van leven hadden. We zagen echter nauwelijks een verband met zorggebruik.

Relevantie voor de praktijk

• Zelfmanagement lijkt in deze studie vooral samen te hangen met hoe mensen zich voelen en hun ziekte beleven, maar niet per se met minder zorggebruik.
• Bevorder zelfmanagement, zodat mensen met gevorderde kanker zich wellicht beter gaan voelen; maar niet met de verwachting dat mensen met gevorderde kanker dan minder zorg nodig zullen hebben.

Referentie

Bakker EM, van Dongen S, Witkamp E, et al. Are self-management skills associated with depressive symptoms, quality of life, and healthcare utilisation? A cross-sectional survey among patients with advanced cancer in the Netherlands. BMJ Open 2026;16:e108987. 

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel.