Palliatieve zorg in de huisartsenpraktijk voor patiënten met kanker, orgaan falen en dementie of ouderdom: een cross-sectioneel onderzoek onder huisartsen

Inleiding

Palliatieve zorg is gericht op de kwaliteit van leven voor mensen met een levensbedreigende ziekte en hun naasten. In het begin van het ziekteproces kan palliatieve zorg samengaan met behandelingen die zijn gericht op genezing of levensverlenging, maar naarmate het levenseinde nadert, wordt palliatieve zorg belangrijker. Omdat het verloop van de ziekte verschilt tussen kanker, orgaan falen en dementie en/of ouderdom vergelijkt dit onderzoek hoe huisartsen in Nederland de zorg aan het levenseinde vormgeven voor deze drie groepen patiënten.

Methodiek

In dit retrospectieve cross-sectioneel onderzoek is gebruikgemaakt van vragenlijsten die huisartsen invulden binnen een landelijk representatief panel. Het onderzoek omvatte patiënten die niet‑plotseling zijn overleden tussen 1 januari 2017 en 31 december 2019.

Er is gekeken naar hoe belangrijk verschillende behandeldoelen waren (gericht op genezing, levensverlenging of palliatie) op verschillende momenten in het ziekteproces (2-3 maanden voor overlijden, 2-4 weken voor overlijden, laatste week voor overlijden), of palliatieve zorg werd gegeven, of er gesprekken over het levenseinde plaatsvonden en in hoeverre advance care planning (ACP), in Nederland ook wel proactieve zorgplanning (PZP) genoemd, werd toegepast.

Resultaten

Naarmate het levenseinde naderde, rapporteerden de respondenten dat de behandeling gericht op genezing of levensverlenging minder belangrijk werd, terwijl palliatieve zorg juist belangrijker werd, vooral bij patiënten met kanker. Huisartsen gaven deze groep ook vaker palliatieve zorg (89%) dan patiënten met orgaan falen (70%) of dementie en/of ouderdom (79%) (figuur 1).

^{Figuur 1. Belang van verschillende behandeldoelen in drie perioden vóór het overlijden (bij percentage patiënten die overleden aan kanker, orgaan falen en dementie en/of ouderdom).}

Gesprekken over het levenseinde kwamen eveneens vaker voor bij patiënten met kanker, terwijl bij ongeveer een derde van de mensen met dementie en/of ouderdom helemaal geen gesprek plaatsvond (figuur 2). Ook waren huisartsen bij patiënten met kanker vaker op de hoogte van hun wensen rond het levenseinde, zoals de gewenste plaats van overlijden, dan bij patiënten met orgaan falen of dementie en/of ouderdrom (figuur 3).

^{Figuur 2. Hoe vaak huisartsen met patiënten of hun naasten spreken over onderwerpen rond het levenseinde (bij percentage patiënten die overleden aan kanker, orgaan falen en dementie en/of ouderdom).}

^{Figuur 3. Voorkomen van onderwerpen binnen advance care planning (bij percentage patiënten die overleden aan kanker, orgaan falen en dementie en/of ouderdom).}

Conclusie

Patiënten met kanker krijgen vaker zorg die gericht is op palliatie, huisartsen bieden hen zelf vaker palliatieve zorg, en onderwerpen rond het levenseinde en advance care planning worden met hen vaker besproken dan bij patiënten met orgaan falen en patiënten met dementie en/of ouderdom. Iedere patiënt met een levensbedreigende ziekte heeft echter palliatieve zorgbehoeften, ongeacht zijn ziekte of levensverwachting. Daarom is het belangrijk om palliatieve zorg al vroeg in het ziekteproces te starten.

Relevantie voor de praktijk

De bevindingen uit dit onderzoek onderstrepen dat palliatieve zorg eerder en breder toegepast kan worden in de huisartsenpraktijk:

• Start vroegtijdig met palliatieve zorg en ACP (PZP) bij patiënten met orgaan falen en dementie en/of ouderdom, door palliatieve zorg naast ziektegerichte behandeling te bieden en tijdig gesprekken te voeren over wensen en voorkeuren voor de toekomst, voordat wilsbekwaamheid of communicatie afneemt.
• Baseer de timing van palliatieve zorg op de behoeften van de patiënt, niet op een inschatting van de levensverwachting.
• Zorg dat psychosociale, existentiële en/of spirituele behoeften van patiënten vroeg in het ziekteproces worden besproken en opgepakt., niet pas wanneer het levenseinde nabij is.

Referentie

Bouritius, E.M., Bergman, T.D., Pasman, H.R.W. et al. Palliative care in general practice for patients with cancer, organ failure and dementia or old-age: a cross-sectional study among general practitioners. BMC Prim. Care 27, 173 (2026). 

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel.