Als pijn geen wond heeft

Onderstaand gedicht stelt de leefwereld centraal van mensen met een chronische aandoening, evenals de onmisbare rol van hun naasten, mantelzorgers en netwerken die hen omringen. Het geeft hun erkenning voor zowel het volharden in stilte als de voortdurende strijd om onzichtbare pijn begrijpelijk te maken voor de buitenwereld.

Als antwoord hierop reikt het gedicht kunst aan als een middel om voorbij woorden expressie te geven aan deze ervaring. Kunst eist geen medisch bewijs of verantwoording, maar biedt een vorm waarin het verborgen lijden mag bestaan en simpelweg gezien, gehoord en erkend kan worden.

Niemand ziet het komen. 
Het kondigt zichzelf niet aan met bloed, 
met verband, 
met het soort wond 
dat een kamer 
de adem doet inhouden. 
 
Het komt stil, 
glipt in de gewrichten van de dag, 
zit achter de ogen, 
nestelt zich in de adem, 
verandert eenvoudige uren 
in zware beproevingen. 

Toch leert het gezicht 
zich normaal te houden.
Toch stapt het lichaam kamers binnen 
alsof er niets van binnen 
zwaarder weegt 
dan waar het woorden voor heeft.

En dit is hoe pijn overleeft, 
niet alleen in zenuwen of botten, 
maar in de lange discipline 
van in twijfel getrokken worden, 
in de vermoeiende kunst 
om er goed genoeg uit te zien 
zodat anderen 
ophouden met vragen. 

Hoe vaak 
moet een lichaam zichzelf uitleggen 
voordat stilte 
ook een symptoom wordt. 

Hoe vaak 
moet lijden zijn stem verzachten 
om aanvaardbaar te klinken 
voor hen die alleen vertrouwen 
op wat gezien kan worden. 

Dus breng ik het elders heen. 
Naar papier. 
Naar kleur. 
Naar ritme. 

Naar de kleine, geduldige wereld 
van handen die maken 
wat taal alleen niet dragen kan. 

Daar komt de pijn los. 
Een lijn buigt eronder. 
Een schaduw verzamelt haar gewicht. 
Een gebroken kleur vindt haar rand. 
Wat onbenoemd leefde 
begint vorm te krijgen. 

In zang, 
wordt het adem 
zonder verontschuldiging. 

In klei, 
wordt het een last 
die ik kan aanraken 
zonder me te hoeven verdedigen. 

In draad 
wordt het herinnering, 
langzaam gehaald door de huid 
van het alledaagse. 

En in dat vormen 
verandert er iets. 
Niet omdat de pijn weg is, 
niet omdat het lichaam 
is hersteld 
tot wat anderen normaal noemen, 
maar omdat wat verborgen was 
niet langer alleen gelaten wordt 
in mij. 

Kunst eist geen bewijs. 
Het vraagt de pijn niet 
om haar scherpte op te voeren. 
Het vraagt niet om bewijsmateriaal 
geschikt voor comfort. 

Het blijft. 
Het luistert. 
Het geeft het onzichtbare 
een plek om te staan. 

En soms 
is dat waar genezing begint, 
niet in genezing, 
niet in zekerheid, 
maar in gezien worden. 

Door een pagina. 
Door een melodie. 
Door een paar handen 
dat bereid is te blijven 
bij wat de wereld 
niet heeft leren lezen. 

Laat dat genoeg zijn,
voor een moment. 
Geen uitleg, 
maar aanwezigheid. 
Geen correctie, 
maar vorm. 
Geen medelijden, 
maar een stem 
die eindelijk 
haar getuige ontmoet. 

Commentaar

Prachtig hoe dit gedicht woorden geeft aan onzichtbare pijn. Kunst biedt deze pijn een vorm die niet om bewijs, verantwoording of herstel vraagt, maar het laat deze er simpelweg zijn. Het verplaatst de pijn van ‘alleen van binnen’ naar iets wat aanraakbaar en zichtbaar wordt.

Als maatschappij en zorgpraktijk verlangen we vaak naar visueel of medisch bewijs van lijden. Maar goede zorg begint niet bij de reflex om ‘het op te lossen’, maar bij presentie: de bereidheid om stil te blijven staan en oprecht getuige te zijn van en te luisteren naar wat niet direct zichtbaar is. Echte erkenning begint al bij het simpelweg erkend worden in de hoedanigheid van iemand die iets mankeert (Van Heijst, Iemand zien staan, 2008) – zonder dat daar ooit een bewijslast tegenover hoeft te staan.

Daarom heb ik dit gedicht vertaald: om de mensen die wel in ons blikveld zijn, maar die we niet echt ‘zien’, de erkenning te geven die ze verdienen. Een erkenning van het dagelijks leven met een kwetsbaarheid die niet opgelost hoeft te worden om te mogen bestaan.

Erika Dubbeldam – zorgethica en verpleegkundige

Deze bijdrage is onderdeel van e-pal - editie september 2026. Alle e-pal-artikelen staan hier.