Tweederde van de ouderen is geïnteresseerd in het bijwonen van een informatiebijeenkomst over zorg rond het levenseinde

Inleiding

Veel ouderen krijgen te maken met kwetsbaarheid, multimorbiditeit en toenemende afhankelijkheid van zorg (Lei, Lu, Gan, Hu, & Luo, 2022). Zij zullen in de nabije toekomst waarschijnlijk belangrijke keuzes moeten maken en hun zorgdoelen mogelijk moeten bijstellen (Jolien Jeltje Glaudemans, 2021). Proactieve zorgplanning (PZP) stelt ouderen in staat hun voorkeuren en doelen voor toekomstige zorg te formuleren, te bespreken met naasten en zorgverleners, en indien nodig vast te leggen (Rietjens et al., 2017). Barrières voor PZP zijn onder andere het gebrek aan kennis over beslissingen rond het levenseinde en palliatieve zorg onder ouderen (Abu Al Hamayel et al., 2019; T. D. Bergman, van der Plas, Pasman, & Onwuteaka-Philipsen, 2023). Daarnaast hebben ouderen de wens om eerst zelfstandig na te denken over hun wensen als voorbereiding op een PZP gesprek met bijvoorbeeld hun huisarts (Solis, Mancera, & Shen, 2018). Ook ervaren zorgverleners een gebrek aan tijd om PZP te bespreken (J. J. Glaudemans, de Jong, Onwuteaka Philipsen, Wind, & Willems, 2019; Sharp, Malyon, & Barclay, 2018).

Informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde, inclusief informatie over PZP, stimuleren PZP onder ouderen (Crowe et al., 2015; Hillary D. Lum et al., 2020; Hillary D. Lum et al., 2016; H.D. Lum et al., 2017; Splendore & Grant, 2017; van der Plas et al., 2021). Deze bijeenkomsten hebben de potentie het gebrek aan tijd van zorgverleners deels te ondervangen, aangezien algemene informatie wordt gegeven in groepsverband in plaats van individueel in de spreekkamer. Om deze aanpak breder te kunnen inzetten, is het belangrijk om inzicht te krijgen in de voorkeuren van ouderen ten aanzien van informatiebijeenkomsten. Dit onderzoek richt zich daarom op: I) hoeveel en welke ouderen zijn geïnteresseerd in dergelijke bijeenkomsten, en II) wat zijn hun voorkeuren qua inhoud en organisatie.

Methodiek

Er werd een cross-sectionele studie uitgevoerd onder een willekeurig getrokken steekproef van 1.242 Nederlandse ouderen (≥ 65 jaar; respons 93,2%) uit een landelijk representatief panel. In september 2020 ontvingen zij een vragenlijst over palliatieve zorg, waaronder vragen over interesse in het bijwonen van een informatiebijeenkomst. Er werden beschrijvende statistieken, chi-kwadraattoetsen en regressieanalyses uitgevoerd.

Resultaten

Een derde van de respondenten gaf aan een informatiebijeenkomst te willen bijwonen als zij deze week zouden worden uitgenodigd (33,5%), 33,2% zou dit mogelijk in de toekomst doen en 33,3% zou niet deelnemen. Respondenten die al hadden nagedacht over onderwerpen rond het levenseinde (OR 2,54; CI 1,63–3,96) waren vaker nu of mogelijk in de toekomst geïnteresseerd in het bijwonen van een informatiebijeenkomst dan degenen die dat niet hadden gedaan. De belangrijkste onderwerpen van interesse waren mogelijkheden voor mogelijkheden van zorg thuis (88,1%), symptoombestrijding (87,7%), wilsverklaringen (80,6%), ondersteuning van mantelzorgers (80,1%) en euthanasie (76,1%). Verder gaven respondenten de voorkeur aan een persoonlijke uitnodiging van hun huisarts (51,2%) of van een andere organisatie, zoals de gemeente (54,7%). Ook hadden zij het liefst dat hun eigen huisarts (48,3%) of een andere zorginstelling, zoals een ziekenhuis of verpleeghuis (17,9%), de informatiebijeenkomsten organiseert.

Conclusie

Dit onderzoek laat zien dat informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde aantrekkelijk zijn voor een grote en diverse groep ouderen. De bijeenkomsten dienen een breed scala aan onderwerpen te behandelen, van mogelijkheden voor zorg thuis en symptoombestrijding tot beslissingen rond het levenseinde. Ouderen geven de voorkeur aan een persoonlijke uitnodiging en hechten waarde aan de betrokkenheid van hun huisarts. Daarom is het wenselijk dat deze bijeenkomsten bij voorkeur door of in samenwerking met de huisarts worden georganiseerd.

Relevantie voor praktijk

• De grote meerderheid van de ouderen is geïnteresseerd in een informatiebijeenkomst over zorg rond het levenseinde. Dit betreft een diverse groep.
• Ouderen zijn geïnteresseerd in een breed palet aan onderwerpen in informatiebijeenkomsten, van thema’s over zorg tot levenseindebeslissingen. De onderwerpen waar de meeste interesse in is kunnen ook handvatten bieden voor de inhoud van individuele gesprekken met zorgprofessionals over proactieve zorgplanning.
• Uit ander onderzoek weten we dat informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde effectief zijn in het stimuleren van proactieve zorgplanning onder ouderen (Tessa D. Bergman, van der Plas, Pasman, & Onwuteaka-Philipsen, 2026). Maak gebruik van de gratis toolkit voor het organiseren van een informatiebijeenkomst over zorg rond het levenseinde. Deze is ontwikkeld in co-creatie met onder andere ouderen, naasten en zorgverleners en bevat bijvoorbeeld een PowerPoint met script, een draaiboek, standaarduitnodigingen en filmpjes (zie onderstaande link bij 'Meer informatie').

Referentie

Bergman, T.D., van der Plas, A.G.M., Onwuteaka-Philipsen, B.D. et al. Two-thirds of older people is interested in information meetings on end-of life care to stimulate advance care planning: a national survey. BMC Geriatr 25, 574 (2025). https://doi.org/10.1186/s12877-025-06231-x

Meer informatie

Bekijk hier de gratis toolkit voor het organiseren van informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde.

 

---

Abu Al Hamayel, N., Isenberg, S. R., Sixon, J., Smith, K. C., Pitts, S. I., Dy, S. M., & Hannum, S. M. (2019). Preparing Older Patients With Serious Illness for Advance Care Planning Discussions in Primary Care. Journal of Pain and Symptom Management, 58(2), 244–251.e241. doi:https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2019.04.032

Bergman, T. D., van der Plas, A. G. M., Pasman, H. R. W., & Onwuteaka-Philipsen, B. D. (2023). Awareness and Actual Knowledge of Palliative Care Among Older People: A Dutch National Survey. J Pain Symptom Manage, 66(3), 193–202.e192. doi:10.1016/j.jpainsymman.2023.05.005

Bergman, T. D., van der Plas, A. G. M., Pasman, H. R. W., & Onwuteaka-Philipsen, B. D. (2026). Information Meetings Stimulate Older People to Talk About Their Wishes at the End of Life. Journal of Pain and Symptom Management, 71(1), 190–199. doi:10.1016/j.jpainsymman.2025.10.005

Crowe, L., Quinn, V., Chenoweth, L., Kularatna, S., Boddy, J., & Wheeler, A. J. (2015). Advance Care Planning for Older Australians Living in the Community: The Impact of a Group Education Session. Sage Open, 5(2), 2158244015593117. doi:10.1177/2158244015593117

Glaudemans, J. J. (2021). Future care: Advance care planning with older people and their families in general practice.

Glaudemans, J. J., de Jong, A. E., Onwuteaka Philipsen, B. D., Wind, J., & Willems, D. L. (2019). How do Dutch primary care providers overcome barriers to advance care planning with older people? A qualitative study. Fam Pract, 36(2), 219–224. doi:10.1093/fampra/cmy055

Lei, L., Lu, Y., Gan, Q., Hu, Z., & Luo, Y. (2022). Awareness and Perceptions of Palliative Care Among the Elderly: A Qualitative Study. Journal of Palliative Care, 37(2), 204–212. 

Lum, H. D., Dukes, J., Daddato, A. E., Juarez-Colunga, E., Shanbhag, P., Kutner, J. S., . . . Sudore, R. L. (2020). Effectiveness of Advance Care Planning Group Visits Among Older Adults in Primary Care. Journal of the American Geriatrics Society, 68(10), 2382–2389. doi:https://doi.org/10.1111/jgs.16694

Lum, H. D., Jacqueline, J., Daniel, D. M., Russell, E. G., Ingrid, L., Cari, R. L., . . . Jean, S. K. (2016). Advance Care Planning Meets Group Medical Visits: The Feasibility of Promoting Conversations. The Annals of Family Medicine, 14(2), 125. doi:10.1370/afm.1906

Lum, H. D., Rebecca L. Sudore, Daniel, D. M., Elizabeth, J.-C., Jacqueline, J., Molly, N., . . . Cari, R. L. (2017). A Group Visit Initiative Improves Advance Care Planning Documentation among Older Adults in Primary Care. The Journal of the American Board of Family Medicine, 30(4), 480. doi:10.3122/jabfm.2017.04.170036

Rietjens, J. A. C., Sudore, R. L., Connolly, M., van Delden, J. J., Drickamer, M. A., Droger, M., . . . Korfage, I. J. (2017). Definition and recommendations for advance care planning: an international consensus supported by the European Association for Palliative Care. The lancet oncology, 18(9), e543–e551. doi:https://doi.org/10.1016/S1470-2045(17)30582-X

Sharp, T., Malyon, A., & Barclay, S. (2018). GPs’ perceptions of advance care planning with frail and older people: a qualitative study. British Journal of General Practice, 68(666), e44–e53. 

Solis, G. R., Mancera, B. M., & Shen, M. J. (2018). Strategies used to facilitate the discussion of advance care planning with older adults in primary care settings: A literature review. Journal of the American Association of Nurse Practitioners, 30(5), 270–279. doi:10.1097/jxx.0000000000000025

Splendore, E., & Grant, C. (2017). A nurse practitioner–led community workshop: Increasing adult participation in advance care planning. Journal of the American Association of Nurse Practitioners, 29(9), 535–542. doi:https://doi.org/10.1002/2327-6924.12467

van der Plas, A. G. M., Pasman, H. R. W., Kox, R. M. K., Ponstein, M., Dame, B., & Onwuteaka-Philipsen, B. D. (2021). Information meetings on end-of-life care for older people by the general practitioner to stimulate advance care planning: a pre-post evaluation study. BMC Family Practice, 22(1), 109. doi:10.1186/s12875-021-01463-3