Wat is de juiste timing van proactieve zorgplanning volgens patiënten en naasten

Inleiding

Advance care planning (ACP) helpt patiënten om na te denken over toekomstige zorg en behandelwensen. Het is echter onduidelijk wat volgens patiënten en naasten het juiste moment is om hiermee te starten. Deze publicatie heeft als doel inzicht te geven in hun perspectieven op de timing van ACP.

Methodiek

Er is een scoping review uitgevoerd van internationale literatuur. Studies waarin perspectieven van patiënten en/of naasten op het starten van ACP beschreven waren, zijn systematisch verzameld en thematisch geanalyseerd.

Resultaten

In totaal werden 29 artikelen geïncludeerd. Zowel de perspectieven van patiënten als van naasten over het juiste moment om ACP te starten varieerden sterk en besloegen het hele continuüm: van een gezonde fase, via ziekte, tot aan het levenseinde. Factoren die het starten van ACP op het juiste moment bevorderden waren: duidelijke informatie over de prognose, bereidheid van de patiënt, het integreren van ACP in de standaardzorg en helderheid over wie het initiatief neemt.

Uitdagingen rondom timing werden ingedeeld in patiëntgebonden factoren (individuele behoeften, coping en wederzijdse bescherming), ziektegebonden factoren (onzekerheid over prognose of ziekteverloop) en zorgverlenergebonden factoren (terughoudendheid en tijdsdruk).
Daarnaast werden patiëntgebonden kenmerken (zoals leeftijd en levenservaringen) en specifieke momenten in het ziekteproces als belangrijke aanknopingspunten geïdentificeerd.

Conclusie

De grote variatie in perspectieven betreffende passende timing van ACP vraagt om een persoonlijke aanpak.  Klinische triggers kunnen weliswaar richtinggevend zijn, maar ze zijn niet universeel toepasbaar. Professionals dienen tijdig en regelmatig de voorkeuren en de bereidheid van patiënten voor het aangaan van ACP-gesprekken te onderzoeken 

Relevantie voor praktijk

Deze inzichten helpen zorgverleners om ACP beter af te stemmen op de patiënt. Dit kan bijdragen aan meer passende zorg en betere gezamenlijke besluitvorming.

Concrete aanbevelingen

• Start ACP vroegtijdig, en bied ruimte om het gesprek geleidelijk te verdiepen.
• Stem timing en inhoud af op de individuele patiënt en diens informatiebehoefte.
• Zie ACP als een continu proces en kom er regelmatig op terug.

Referentie

Burghout C, Bolt SR, Nahar-van Venrooij LMW, Smilde TJ, van der Rijt CCD, Wouters EJM. What is the appropriate timing for advance care planning according to patients and their relatives? A scoping review. PLoS One. 2026 Mar 20;21(3):e0345093. doi: 10.1371/journal.pone.0345093. PMID: 41860815; PMCID: PMC13004342.

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel.