Angst voor de dood in het laatste levensjaar bij patiënten met gevorderde kanker: longitudinale resultaten van de eQuiPe‑studie

Inleiding

Uit de literatuur blijkt dat ongeveer een derde van de patiënten met gevorderde kanker angst voor de dood ervaart, wat samenhangt met een hogere symptoomlast en een groter bewustzijn van hun beperkte prognose. Omdat deze factoren doorgaans toenemen in het laatste levensjaar, is het aannemelijk dat ook angst voor de dood verandert naarmate het overlijden dichterbij komt. Omdat er echter weinig onderzoek beschikbaar is naar deze mogelijke veranderingen, richt deze studie zich op het in kaart brengen van de ontwikkeling van angst voor de dood in het laatste levensjaar en de factoren die hiermee samenhangen.

Methodiek

In totaal werden 629 patiënten met stadium IV‑kanker geïncludeerd in de prospectieve, multicenter eQuiPe‑studie, uitgevoerd in 40 Nederlandse ziekenhuizen (2017–2020). Patiënten vulden driemaandelijkse vragenlijsten in tot aan hun overlijden. Angst voor de dood werd gemeten met één item uit de Problem and Needs in Palliative Care vragenlijst (PNPC-sv), en daarnaast vulden 32 patiënten de Death and Dying Distress Scale (DADDS) in. Longitudinale resultaten werden verkregen middels een mixed-effect regressie model. 

Resultaten

Patiënten hadden een gemiddelde leeftijd van 66 (SD 10) jaar, en de drie meest voorkomende tumortypes waren longkanker (29%), colorectale kanker (17%) en borstkanker (14%). In het laatste levensjaar rapporteerde 12%–15% angst voor de dood, 30%–34% een beetje angst en 52%–58% geen angst (Figuur 1). Angst voor de dood bleef relatief stabiel en veranderde niet significant met de tijd tot overlijden. Angst voor de dood hing significant samen met vrouwelijk geslacht (OR 2.5), leeftijd (OR 0.9), vermoeidheid (OR 1.1), planning‑coping (OR 1.8), acceptatie‑coping (OR 0.2) en ervaren sociale steun (OR 1.4). Onder de patiënten die de DADDS invulden, maakte 84% zich vooral zorgen over de impact van hun overlijden op naasten.

Figuur 1: Angst voor de dood in het laatste levensjaar van patiënten met gevorderde kanker (n=629)

Conclusie

Bijna de helft van de patiënten met gevorderde kanker ervaart in het laatste levensjaar enige mate van angst voor de dood, en de prevalentie hiervan verandert niet significant naarmate het overlijden dichterbij komt. Angst voor de dood wordt beïnvloed door ervaren sociale steun en coping stijl, waarbij zorgen over het welzijn van naasten een belangrijke rol spelen. Deze bevindingen onderstrepen het belang van tijdige psychosociale ondersteuning, aandacht voor relationele aspecten van angst en een goede integratie van palliatieve zorg ter bevordering van de kwaliteit van leven in het laatste levensjaar.

Relevantie voor praktijk

• Een substantieel deel van de patiënten met gevorderde kanker ervaart angst voor de dood. Daarom is goede, open communicatie essentieel om deze angst tijdig te herkennen, bespreekbaar te maken en passende ondersteuning in te schakelen wanneer nodig.
• Angst voor de dood blijft relatief stabiel in het laatste levensjaar. Dit onderstreept het belang van structurele en tijdige integratie van palliatieve zorg, inclusief psychosociale zorg, om angst te verlichten en de kwaliteit van leven te waarborgen.
• Coping stijl en sociale steun beïnvloeden angst voor de dood. Het is daarom essentieel dat zorgverleners patiënten helpen bij het ontwikkelen van adaptieve coping stijlen én aandacht hebben voor de relationele context van de patiënt. 

Referentie

Versluis MAJ, de Vries FE, van der Linden YM, Alradhi H, Kool M, Hunting JCB, van Laarhoven HWM, Baars A, de Hosson SM, de Jong WK, Hendriks MP, van den Beuken‑van Everdingen MHJ, Smilde TJ, Youssef‑El Soud M, Tilkema‑Tiebosch MH, Sommeijer D, de Graeff A, Mandigers C, van Zuylen L, Vreugdenhil A, van der Padt‑Pruijsten A, Kuip EJM, van Leeuwen‑Snoeks L, van de Poll‑Franse LV, Raijmakers NJH. Death Anxiety During the Last Year of Life in Patients With Advanced Cancer: Longitudinal Results From the eQuiPe Study. Psycho‑Oncology. 2026;35(3):e70429.

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel.

Klik hier voor meer informatie over de eQuiPe studie.