Seksuele gezondheid in de laatste levensfase van patiënten met gevorderde kanker en hun partners: Resultaten van een Nederlandse prospectieve longitudinale studie (eQuiPe)

Inleiding

Seksuele gezondheid is een belangrijk onderdeel van kwaliteit van leven, ook bij patiënten met gevorderde kanker. Deze gezondheid kan onder druk komen te staan door lichamelijke achteruitgang, bijwerkingen van behandeling en veranderende relatie- en zorgdynamiek. Er is echter nog weinig bekend over hoe seksuele gezondheid verandert in de laatste levensfase. Dit onderzoek brengt veranderingen in seksuele gezondheid in kaart bij patiënten met gevorderde kanker en hun partners, en onderzoekt welke factoren hiermee samenhangen.

Methodiek

We voerden een prospectieve longitudinale observationele multicenter studie uit naar de ervaren kwaliteit van zorg en leven van patiënten met gevorderde kanker en hun naasten (eQuiPe). Patiënten (≥18 jaar) met de diagnose stadium IV kanker werden geïncludeerd door hun behandelend arts; via hen werden naasten uitgenodigd. Zowel patiënten als naasten vulden een baselinevragenlijst in, gevolgd door driemaandelijkse follow-upvragenlijsten tot aan het overlijden van de patiënt. Seksuele gezondheid werd gemeten met de EORTC QLQ-SH22, die vier domeinen onderscheidt: verlangen, activiteit, tevredenheid en plezier (scores 0-100). Voor deze analyse zijn uitsluitend patiënt-partnerkoppels geselecteerd (n = 352).

Resultaten

Patiënten hadden een gemiddelde leeftijd van 66 jaar (SD 10) en 57% was man. De gemiddelde leeftijd van partners was 65 jaar (SD 10). De meest voorkomende primaire tumoren waren longkanker (26%), colorectale kanker (20%) en borstkanker (12%). De meeste koppels (98%) had een langdurige relatie ( >5 jaar) en woonde samen (99%). In de laatste achttien maanden van het leven, bleven patiënten relatief stabiel in seksuele activiteit (range 15-19), tevredenheid (range 39-45) en plezier (range 30-45). Vergelijkbare resultaten werden gevonden voor partners. Seksueel verlangen nam bij patiënten echter significant af (β 0.4, 95% CI 0.1–0.7). Een lager fysiek functioneren en de diagnose prostaatkanker samen met een slechter seksuele gezondheid. Seksueel verlangen, activiteit en tevredenheid bleken elk individueel geassocieerd met kwaliteit van leven bij patiënten.

Conclusie

In de laatste levensfase, blijft de seksuele gezondheid bij de meeste patiënten en hun partners relatief stabiel. Zorgverleners zouden ook in de palliatieve fase aandacht dienen te besteden aan seksuele gezondheid. Het expliciet bespreken van dit thema met en het bieden van ondersteuning bij fysieke en mentale uitdagingen kan bijdragen aan een betere kwaliteit van leven.

Relevantie voor praktijk

•    Blijf alert op seksuele gezondheid, ook in de palliatieve fase.
•    Gebruik korte vragenlijsten (PROMs) om het gesprek te starten over seksuele gezondheid.
•    Besteed extra aandacht aan patiënten met slechter fysiek functioneren of prostaatkanker.

Referentie

van der Meer, I. S., Versluis, M. A. J., Fransen, H. P., Eeltink, C. M., Baars, A., Sommeijer, D. W., Smilde, T. J., van der Padt-Pruijsten, A., van de Poll-Franse, L. V., & Raijmakers, N. J. H. (2025). Sexual health at the end of life in patients with advanced cancer and their partners: Results of a Dutch prospective longitudinal study (eQuiPe). Palliative Medicine. Ahead of print. DOI: 10.1177/02692163251385774 

Meer informatie

Kijk hier voor meer informatie over de eQuiPe-studie.