Vergelijken van veiligheid en effectiviteit van twee methadon-rotatieschema’s bij pijn bij kanker

Inleiding

China heeft één van de hoogste aantallen nieuwe kankerdiagnoses en sterfgevallen door kanker. 60 tot 85 procent van deze patiënten ervaart matige tot ernstige pijn. Ondanks het gebruik van de WHO-pijnladder blijft 20 procent moeilijk te behandelen. Daarnaast zijn er bijwerkingen en afhankelijkheid. Methadon wordt gezien als een veelbelovend middel vanwege de unieke eigenschappen ervan. Er ontbreken echter richtlijnen voor het roteren naar methadon bij patiënten die hoge doses opioïden gebruiken. 

Achtergrond 

Er zijn veel uitdagingen in de behandeling van hardnekkige pijn bij kanker, vooral bij patiënten die onvoldoende reageren op veelgebruikte opioïden zoals morfine, fentanyl en oxycodon. Methadon wordt gezien als een veelbelovend alternatief doordat het op twee manieren pijn vermindert en goedkoop is. In de praktijk wordt echter gezien dat het gebruik complex is door de lange en onvoorspelbare werking. En het ontbreken van een standaard voor rotatie vanuit andere opioïden naar methadon, en dan vooral bij hoge doseringen. In de huidige praktijk wordt er vaak gekozen voor een voorzichtige manier van roteren door angst voor bijwerkingen of toxiciteit, maar deze aanpak lijkt te zorgen voor onvoldoende pijnstilling in de eerste weken. 
Het onderzoeksteam zoals beschreven in dit artikel onderzoekt de bestrijding van pijn bij patiënten met gevorderde kanker sinds 2018. Eerder retrospectief onderzoek liet zien dat de ‘3 dagen switch’ (3DS) methode goede resultaten gaf. Zoals afname van pijn bij > 82 procent, een succesvolle overstap naar methadon bij 76 procent en minder doorbraakpijn. Om deze resultaten verder te onderzoeken is er een RCT opgezet om veiligheid en effectiviteit van de ‘3 dagen switch’ methode te vergelijken met de standaard die nu gebruikt wordt volgens de National Comprehensive Cancer Network (NCCN). 

Opzet onderzoek/ methoden 

In deze studie worden twee methoden onderzocht voor het overschakelen van hoge doses opioïden naar methadon bij patiënten met moeilijk behandelbare pijn bij kanker. Geschikte deelnemers worden willekeurig toegewezen aan ofwel de 3DS of de al reeds bestaande richtlijn. De groepen worden in balans gehouden betreffende geslacht, leeftijd en pijnkenmerken. In totaal nemen 164 volwassen mensen deel, geschikte deelnemers hebben onvoldoende onder controle zijnde pijn, frequente doorbraakpijn of ernstige bijwerkingen van de gebruikte opioïden. De studie duurt 14 dagen en duurde van augustus tot december 2026. 
Patiënten kunnen geïncludeerd worden als zij een verwachte overleving hebben van minstens 2 maanden, mentaal in staat zijn deel te nemen en een karnofsky performance status lieten zien van meer dan 50. Ook moet er kanker aangetoond zijn en moeten zij lijden aan refractaire pijn door de kanker die onvoldoende onder controle is. Uitgesloten zijn patiënten die geen orale medicatie kunnen nemen, of ernstige cognitieve/ psychische problemen hebben. Ook nierfunctiestoornissen, hartproblemen en het gebruik van bepaalde medicijnen zijn uitsluitingscriteria.

Bij de 3DS wordt eerst de totale opioïde dosis omgerekend naar methadon dosis. Daarna wordt de oorspronkelijke opioïde in drie dagen geleidelijk afgebouwd (elke dag -1/3e) en methadon wordt opgebouwd. Van dag 4 t/m 14 wordt de dosis methadon aangepast aan mate van doorbraakpijn. Laatstgenoemde wordt behandeld met extra morfine. Na dag 5 kan methadon worden verhoogd. 

Bij de NCCN methode wordt het huidige opioïde meteen gestopt en direct vervangen door methadon met een vaste conversieratio van 20:1. Methadon wordt elke 8 uur gegeven met een startdosering van 45 mg/ dag. Daarna wordt de dosis tot dag 14 aangepast op basis van doorbraakpijn volgens dezelfde doseringen als in de 3DS groep.  

Resultaten

De belangrijkste uitkomsten van de studie zullen zijn de tijd tot stabiele pijncontrole, het percentage patiënten waarbij de methadonconversie succesvol is en de mate van pijnverlichting op dag 7 en 14. Iets minder belangrijke uitkomsten maar zeker wel relevant zullen zijn: dagelijkse pijnintensiteit, frequentie van doorbraakpijn en optimale rotatie-methoden. Eerder retrospectief onderzoek van de auteurs liet zien dat de 3DS-methode bij meer dan 80 procent van de patiënten succesvol was en gepaard ging met minder conversie-gerelateerde bijwerkingen. Hoewel een verlenging van het QTc-interval werd gezien, traden geen ernstige hartritmestoornissen op.

Discussie 

De opzet van de studie heeft wel beperkingen. Sommige onderzoekers hebben weinig ervaring met methadonconversie, waardoor er veel training en begeleiding nodig is. Daarnaast wordt methadon veelal nog als aanvullende therapie gebruikt en niet als primaire behandeling. Dit kan de bereidheid om patiënten (awareness) te includeren beïnvloeden. Echter de onderzoekers verwachten dat deze studie het vertrouwen in methadon zal vergroten en de basis zal leggen voor grotere mondiale studies. 

Commentaar

Ik ben heel benieuwd naar de uitkomsten, ik ga het ‘op de voet volgen’. In ons ziekenhuis zien we goede resultaten van de inzet van methadon, maar dan echter als toegevoegde therapie naast opioïden. Ik vind het veelbelovend!

Kristel Haarman, verpleegkundig specialist Consultteam ondersteunende en palliatieve zorg Ziekenhuisgroep Twente

Over de publicatie 

Zhou Q., et al. “Protocol of a randomised controlled trial: comparing the safety and efficacyof two methadone conversion strategies in Chinese patients with cancer pain receiving high-doseopioids.” BMJ Open, https://bmjopen.bmj.com/content/16/4/e111143

Deze bijdrage is onderdeel van e-pal - juni 2026. Alle e-pal-artikelen staan hier.