Pijn aan het levenseinde bij patiënten met kanker: prevalentie, pijnverlichting en de rol van gestructureerde pijnmonitoring

Inleiding

Pijn is een veelvoorkomend symptoom bij patiënten met gevorderde kanker en neemt vaak toe richting het levenseinde. Het systematisch monitoren en meten van pijn wordt beschouwd als essentieel voor een adequate pijnbestrijding. Er is echter beperkte kennis over het optreden van pijn, de mate van pijnverlichting en de rol van pijnmonitoring bij patiënten met verschillende typen kanker in de laatste fase van het leven. 

Methodiek

Alle patiënten die tussen 2011 en 2023 overleden aan kanker en geregistreerd zijn in het Zweedse Register voor Palliatieve Zorg (SRPC) werden geïncludeerd (N=215.317). De gegevens in het SRPC zijn gebaseerd op een gevalideerde vragenlijst over het levenseinde die na het overlijden van de patiënt door een zorgverlener wordt ingevuld. Patiëntkenmerken en door de zorgverlener gerapporteerde data over pijnuitkomsten gedurende de laatste week van het leven (prevalentie van pijn en ernstige pijn, gebruik van gestructureerde pijnmetingen (e.g., VAS/NRS), en mate van pijnverlichting (compleet, gedeeltelijk/niet) werden geanalyseerd. De prevalentie en mate van pijnverlichting bij verschillende typen kanker werden beschrijvend en met multivariabele logistische regressie onderzocht. In een aanvullende analyse onderzochten we verschillen in pijnervaringen op basis van de betrokkenheid van specialistische palliatieve zorg. Daarnaast werden multivariabele logistische regressieanalyses uitgevoerd om de associatie tussen pijnmonitoring en volledige pijnverlichting te evalueren.

Resultaten

In totaal ervoer 82% van de patiënten pijn en 35% ernstige pijn in de laatste week van het leven. Pijn werd het vaakst gerapporteerd bij patiënten met alvleesklierkanker, prostaatkanker en bot- of wekedelentumoren, en het minst bij patiënten met tumoren van de hersenen/het centrale zenuwstelsel. Bij 77% van de patiënten werd de pijn volledig verlicht. De kans op volledige pijnverlichting was het laagst bij prostaatkanker en bot- of wekedelentumoren, en het hoogst bij tumoren van de hersenen/het centrale zenuwstelsel. De kans op volledige pijnverlichting was hoger in patiënten die in een specialistische palliatieve zorg setting overleden (hospice of inpatient palliative care) of palliatieve thuiszorg ontvingen. Gestructureerde pijnmetingen waren ook geassocieerd met een hogere kans op volledige pijnverlichting in het totale studiecohort (gecorrigeerde OR: 1,27; 95% CI: 1,24–1,30). Deze associaties werden consistent waargenomen voor vrijwel alle typen kanker.

Conclusie

Pijn is veelvoorkomend bij patiënten met kanker in de laatste week van het leven, met variatie in zowel de prevalentie als mate van pijnverlichting tussen verschillende typen kanker. Het overlijden in een setting met specialistische palliatieve zorg en gestructureerde pijnmetingen waren geassocieerd met een beterde pijnverlichting. Deze bevindingen benadrukken het belang van routinematige pijnmonitoring en gepersonaliseerde pijnbestrijding in de eindelevenszorg voor patiënten met kanker.

Relevantie voor praktijk

De resultaten van deze studie wijzen op een aantal concrete acties die kunnen bijdragen aan pijnmanagement aan het levenseinde van patiënten met kanker:

• Implementeer routinematige symptoommonitoring om pijn vroegtijdig te signaleren en tijdig passende behandeling in te zetten.
• Stimuleer waar nodig tijdige en passende inzet van (specialistische) palliatieve zorg bij patiënten met (complexe) pijn.
• Investeer in educatie en deskundigheidsbevordering over pijnbehandeling en de verschillen in pijnmechanismen en pijnmanagement tussen diverse typen kanker.

Referentie

Slotman, E., Hedman, C., Fransen, H. P., van der Linden, Y. M., Raijmakers, N. J. H., & Lundström, S. (2026). Pain at the end of life in patients with cancer: a population-based study on prevalence, relief, and the role of pain assessment. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 34(2), 116. https://doi.org/10.1007/s00520-026-10349-y

Meer informatie

Klik hier voor het volledige artikel.

Kijk hier voor inforamtie over the Swedish Register of Palliative Care.