Depressie in de laatste fase: wat kan ketamine betekenen?

Inleiding/achtergrond

Depressies komen regelmatig voor in de laatste levensfase. Vanwege de korte levensverwachting is er dan behoefte aan een behandeling die snel werkt. De traditionele antidepressiva hebben echter weken nodig voordat ze mogelijk effectief zijn. In dit artikel is gekeken naar de rol van ketamine/esketamine als snelle medicamenteuze interventie bij mensen met een depressieve stemming in combinatie met een ernstige ziekte. Ketamine is een NMDA-antagonist. Het kan intraveneus, intramusculair, subcutaan, oraal, intranasaal en rectaal gegeven worden. Ketamine staat in de psychiatrie bekend vanwege het snelle effect op suïcidale gedachten en depressieve symptomen, vaak al binnen enkele uren.

Opzet onderzoek/Methoden

Er is gekeken naar bewijs van de werking van (es)ketamine in de algemene psychiatrie en specifiek naar de werking bij mensen met een ernstige ziekte. 

Resultaten

Er zijn vooral data van (es)ketamine iv en intranasaal, onderzocht bij mensen met een therapie-resistente depressie. Het kan dan verlichting van depressieve symptomen geven  binnen 1 tot 24 uur na gift, en het effect houdt tussen 1 tot 2 weken aan. Er zijn weinig studies die de antidepressieve effecten van (es)ketamine onderzocht hebben bij intramusculaire, orale of subcutane toediening. De beschikbare gegevens suggereren wel dat deze alternatieve toedieningsvormen ook effectief kunnen zijn.
Er is een aantal RCT’s gevonden met oncologische patiënten. De resultaten zijn wisselend, maar lijken wel voor korte termijn (weken) depressieve klachten te verminderen. Het langere termijn effect (maanden) is dubieuzer. 
De meest voorkomende bijwerkingen zijn voorbijgaande neuropsychiatrische klachten, zoals dissociatie, duizeligheid en slaperigheid; cardiovasculaire bijwerkingen, zoals tachycardie en hypertensie; en urologische bijwerkingen variërend van dysurie tot cystitis.
In een systematische review naar het gebruik van ketamine bij kankergerelateerde pijn, met 35 studies en 2279 patiënten, werd ketamine goed verdragen en ging het gepaard met minder bijwerkingen in vergelijking met opioïden.Enige voorzichtigheid is wel geboden bij ernstige lever- en nierfunctiestoornissen en mensen met forse cardiale problematiek.

Discussie

In de onderzoeken is vooral gekeken naar het effect op therapieresistentie depressies. In de palliatieve zorg zal levensverwachting, kwaliteit van leven en bijkomende pijnproblematiek ook meewegen in de overweging om (es)ketamine te gaan proberen. Als ernstige aandoening is alleen de oncologie onderzocht. Je mist daarbij de andere ziektebeelden in de palliatieve fase.

Conclusie

Het bewijs voor het antidepressieve effect van ketamine is voldoende sterk om, waar mogelijk, het gebruik van ketamine of esketamine te overwegen voor een snelle vermindering van matige tot ernstige depressieve symptomen, met name bij patiënten met een prognose van één maand of korter. Bij patiënten met een prognose langer dan één maand is waarschijnlijk herhaling/onderhoudsbehandeling nodig om het antidepressieve effect te behouden. Er zal dan een plan moeten komen voor onderhoudsbehandeling (es)ketamine of tegelijkertijd starten met een ander antidepressivum voor de langere termijn. 

Commentaar

Al met al zijn de resultaten hoopgevend, maar het bewijs is nog beperkt. Vanwege gebrek aan ervaring durf ik het nog niet zelf te starten. Ik kan me voorstellen dat ik bij patiënten met een duidelijke depressie en een levensverwachting van enkele weken voortaan eerder contact zoek met een psychiater om de inzet van ketamine te overwegen. Als dit, met relatief beperkte bijwerkingen, zelfs voor korte tijd leidt tot een duidelijke stemmingsverbetering, kan dat in deze fase van grote waarde zijn

Over de publicatie 

Noufi P et al. “Ketamine for Depression in Serious Illness: Evidence, Safety, and Practical Approaches.” Journal of Pain and Symptom Management. April 2026. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2026.04.604

Deze bijdrage is onderdeel van e-pal - juni 2026. Alle e-pal-artikelen staan hier.