Informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde stimuleren ouderen om te praten over hun wensen

Inleiding

Proactieve zorgplanning (PZP) stelt ouderen in staat hun wensen en voorkeuren voor toekomstige zorg te formuleren, te bespreken met naasten en zorgprofessionals, en eventueel vast te leggen (Boddaert, Douma, Dijxhoorn, & Bijkerk, 2017). Een belangrijke barrière voor deelname aan PZP is het gebrek aan kennis over beslissingen rond het levenseinde (Bernard et al., 2020; Lovell & Yates, 2014; Solis, Mancera, & Shen, 2018). Daarnaast willen ouderen vaak eerst zelf nadenken over hun wensen voordat zij hierover in gesprek gaan met zorgprofessionals of naasten (Abu Al Hamayel et al., 2019). Zorgprofessionals ervaren bovendien een gebrek aan tijd (Glaudemans, de Jong, Onwuteaka Philipsen, Wind, & Willems, 2019; Sharp, Malyon, & Barclay, 2018). Informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde kunnen een laagdrempelige manier om ouderen te informeren over de (on)mogelijkheden van zorg rond het levenseinde. Deze kunnen bovendien de tijdsdruk voor zorgprofessionals verlichten, doordat algemene informatie in groepsverband wordt gegeven in plaats van individueel.

Het doel van deze studie is te evalueren of informatiebijeenkomsten proactieve zorgplanning (gesprekken met naasten, zorgprofessionals, vastleggen van wensen) stimuleren in de zes maanden na de bijeenkomst. Daarnaast wordt onderzocht of gesprekken met de huisarts over wensen voor de laatste levensfase, naar aanleiding van de bijeenkomst, samenhangen met kenmerken van de deelnemers en het type bijeenkomst: bijeenkomsten georganiseerd door huisartsen voor hun eigen patiënten versus bijeenkomsten georganiseerd door andere organisaties (zoals een hospice of ouderenbond) die ouderen in het algemeen bereiken.

Methodiek

Deze pre-post interventiestudie maakte gebruik van vragenlijsten die direct vóór (T0) en zes maanden na (T2) de informatiebijeenkomst werden afgenomen. In totaal werden 98 informatiebijeenkomsten georganiseerd, waarvan 53 door huisartsen en 45 door andere organisaties. Ouderen woonden een bijeenkomst bij en vulden de vragenlijsten in op T0 (N = 1.917) en T2 (N = 1.088). Er werden beschrijvende statistieken en logistische regressieanalyses uitgevoerd.

Resultaten

Na het bijwonen van een informatiebijeenkomst over zorg rond het levenseinde, besprak één op de vier ouderen hun wensen en voorkeuren voor zorg in de laatste levensfase met hun huisarts. Daarnaast gingen meer ouderen in gesprek met hun naasten over hun wensen (T0: 61%; T2: 84%) en legden deze vast (T0: 39%; T2: 53%). Bijeenkomsten georganiseerd door huisartsen en door andere organisaties bleken even effectief in het stimuleren van proactieve zorgplanning. Leeftijd (OR 1,05), (ook) een niet-Nederlandse achtergrond (OR 2,41), religie (OR 0,68) en het eerder hebben gehad van een gesprek over het levenseinde met een arts (OR 2,37) waren geassocieerd met het hebben van een gesprek met de huisarts naar aanleiding van de bijeenkomst.

Conclusie

Informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde zijn een effectieve manier om ouderen te stimuleren tot proactieve zorgplanning. Zowel bijeenkomsten georganiseerd door huisartsen als door andere organisaties leiden tot een toename in proactieve zorgplanning. Andere factoren dan de organisator van de bijeenkomst zijn geassocieerd met het hebben van een gesprek met de huisarts naar aanleiding van de bijeenkomst. Gezien de hoge werkdruk van huisartsen en de expertise op het gebied van levenseindezorg bij andere organisaties, kunnen ook andere deskundigen, eventueel samen met huisartsen, het voortouw nemen in het organiseren van informatiebijeenkomsten.

Relevantie voor praktijk

• Informatiebijeenkomsten zijn een effectieve manier om ouderen te informeren over zorg rond het levenseinde en stimuleren proactieve zorgplanning.
• Maak gebruik van de gratis toolkit voor het organiseren van een informatiebijeenkomst over zorg rond het levenseinde. Deze is ontwikkeld in co-creatie met onder andere ouderen, naasten en zorgverleners en bevat bijvoorbeeld een PowerPoint met script, een draaiboek, standaarduitnodigingen en filmpjes (zie link).

Referentie

Bergman TD, van der Plas AGM, Pasman HRW, Onwuteaka-Philipsen BD. Information Meetings Stimulate Older People to Talk About Their Wishes at the End of Life. J Pain Symptom Manage. 2026 Jan;71(1):190-199. doi: 10.1016/j.jpainsymman.2025.10.005. Epub 2025 Oct 22. PMID: 41135914.

Meer informatie

Bekijk hier de gratis toolkit voor het organiseren van informatiebijeenkomsten over zorg rond het levenseinde.

 

---

Abu Al Hamayel, N., Isenberg, S. R., Sixon, J., Smith, K. C., Pitts, S. I., Dy, S. M., & Hannum, S. M. (2019). Preparing Older Patients With Serious Illness for Advance Care Planning Discussions in Primary Care. Journal of Pain and Symptom Management, 58(2), 244–251.e241. doi:https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2019.04.032

Bernard, C., Tan, A., Slaven, M., Elston, D., Heyland, D. K., & Howard, M. (2020). Exploring patient-reported barriers to advance care planning in family practice. BMC Family Practice, 21(1), 94. doi:10.1186/s12875-020-01167-0

Boddaert, M., Douma, J., Dijxhoorn, F., & Bijkerk, M. (2017). Netherlands Quality Framework for Palliative Care. Retrieved from 

Glaudemans, J. J., de Jong, A. E., Onwuteaka Philipsen, B. D., Wind, J., & Willems, D. L. (2019). How do Dutch primary care providers overcome barriers to advance care planning with older people? A qualitative study. Family Practice, 36(2), 219–224. doi:10.1093/fampra/cmy055

Lovell, A., & Yates, P. (2014). Advance Care Planning in palliative care: A systematic literature review of the contextual factors influencing its uptake 2008–2012. Palliative Medicine, 28(8), 1026–1035. doi:10.1177/0269216314531313

Sharp, T., Malyon, A., & Barclay, S. (2018). GPs’ perceptions of advance care planning with frail and older people: a qualitative study. British Journal of General Practice, 68(666), e44–e53. 

Solis, G. R., Mancera, B. M., & Shen, M. J. (2018). Strategies used to facilitate the discussion of advance care planning with older adults in primary care settings: A literature review. Journal of the American Association of Nurse Practitioners, 30(5), 270–279. doi:10.1097/jxx.0000000000000025