Nicaise de Keyser: De kunstenaar Michelangelo bij het doodsbed van Vittoria Colonna (1851)

De schilder

Nicaise de Keyser wordt in 1813 geboren als zoon van een landbouwer in Zandvliet bij Antwerpen. Al jong wordt zijn tekentalent ontdekt, tijdens het werk op de boerderij tekent hij dieren en poldergezichten. Hij helpt zijn buurman met het verfraaien van de boerenkarren. Later krijgt hij van zijn vader een schildersdoos. Al gauw lukt het om werken te verkopen. Via een Antwerpse schilder kan hij gaan studeren aan de Koninklijke Academie voor Schone kunsten van Antwerpen (KMSKA).

De Keyser ontwikkelt zich al vroeg als een veelzijdig kunstschilder. Hij is niet alleen portret- en landschapsschilder, maar legt zich ook toe op historische taferelen en veldslagen. Met het magistrale schilderij ‘De slag der Gulden Sporen’ maakt hij furore in het nieuwe onafhankelijke België.

De Keyser bevestigt zijn roem met het vastleggen van andere belangrijke veldslagen. Hij inspireert andere kunstenaars en wordt docent aan de Academie en later zelfs directeur. 

Hij krijgt banden met het Nederlandse koningshuis en portretteert belangrijke figuren van de Europese adel en andere hooggeplaatsten. 

Vervolgens verlegt hij zijn aandacht naar historische figuren en bekende schilders uit het verleden. Met de Antwerpse kunstschool verbeeldt hij de rijke geschiedenis en het artistieke leven van Antwerpen. Opnieuw sieren deze monumentale werken de imposante trappenhal van het vernieuwde Koninklijk Museum voor Schone Kunsten.

Met 900 werken is De Keyser de meest vertegenwoordigde schilder in de collectie van het KMSKA, het meeste in depôt. De Keyser overlijdt in 1887 thuis in zijn Antwerpse landhuis. Zijn dochter Maria, ook schilder, vestigt er nadien een kinderhuis. Hij wordt gezien als een sleutelfiguur van de Belgische romantiek. Ondanks zijn succes en faam tijdens zijn leven wordt hij in de twintigste eeuw snel vergeten. Hij leeft voort in de Keyserlei, een belangrijke straat in Antwerpen.

Het schilderij 

Op dit emotionele historische schilderij vol romantische symboliek zien we de grote en veelzijdige oude kunstenaar Michelangelo nederig knielend naast het doodsbed van Vittoria Colonna, hij kust haar koude hand en laat haar niet los. 

Zij was een Italiaanse weduwe van adellijke afkomst en een destijds invloedrijke dichteres van de renaissance. Zij waren innig bevriend, omschreven als een platonische liefde. In werkelijkheid maakte hij zijn lyrische gedichten voor zijn echte liefde, een edelman. Omwille van de heersende moraal in die tijd werden zij geprojecteerd op deze vrouw.

Toch was zij een belangrijke vertrouweling van Michelangelo, zij deelden opvattingen over religie en dichtkunst.
 
(…)

‘Zo ligt in u, o hemelse godinne
 de bron van al mijn goed en al mijn kwaad;
 maar ik, helaas, ik ben ten einde raad
 wanneer ik ’t waag die rijkdom te ontginnen.

(…)

 O laat uw invloed in de hemel blijken
 en maak mijn lichaam tot één enkel oog,
 opdat alles in mij naar u kan kijken’. 

(…)

(vertaling: Frans van Dooren)

Dit zijn twee strofen uit een sonnet van Michelangelo, veelzeggend over hun relatie.

Het schilderij zit vol symboliek. De overleden Vittoria ligt in het wit gekleed op een hemelbed, omgeven door gordijnen, kussens en dekens. Het kruisbeeld aan de wand verwijst naar haar geloof. Het boek naar haar literaire leven, de palmtak staat voor martelaarschap en eeuwig leven. Het is een eerbetoon en plechtig intiem afscheid van twee uitzonderlijke figuren uit de Italiaanse renaissance.

Het schilderij is te zien in, het zal niemand verbazen, het KMSKA in Antwerpen.

Commentaar

Dit schilderij laat zien en voelen wat het betekent om een geliefde voor altijd te moeten loslaten. Je kunt nooit meer delen wat je samen heeft bewogen. Slechts herinneringen aan wat geweest is blijven over. Jouw leven gaat verder, zie dat maar eens te doen.

Coen Albers, huisarts

Deze bijdrage is onderdeel van e-pal - editie september 2026. Alle e-pal-artikelen staan hier.