Alzheimer anders bezien

Samenvatting

Een kernsymptoom van de ziekte van Alzheimer is verlies van inprenting en geheugen. Zo’n patiënt verliest het begrip van tijd en leeft uiteindelijk, als alle herinneringen weg zijn, zuiver in het heden. 

Begrip van tijd is een voorwaarde voor de zogenaamde symbolische orde: de tekens die we nodig hebben om ‘de’ werkelijkheid te begrijpen. Je kan daarbij denken aan taal, wiskundige begrippen, verkeerstekens en andere symbolen. 

Ons denken in termen van deze orde kan niet zonder tijd: dat iets bestaat houdt al continuïteit, dus tijd, in. Zo is te begrijpen dat de patiënt met Alzheimer met het kwijtraken van de tijd ook de symbolische orde verliest en dus niet meer begrijpt.

Dat wil niet zeggen dat in het heden, dat moment tussen verleden en toekomst, niks meer ervaren wordt, ook al kan deze ervaring niet meer onder woorden gebracht worden. We moeten dus niet denken dat contact zinloos is. Een gevoel van warmte, menselijk contact is waarschijnlijk belangrijk voor een mens met Alzheimer!

Commentaar

Tja, zo bedenkt een filosoof iets dat hulpverleners en naasten vaak allang weten. Maar misschien motiveert deze redenering om contact te houden met deze groep mensen die gemakkelijk in de steek gelaten zouden kunnen worden.

Frank van den Berg, huisarts en kaderarts niet-praktiserend, filosoof

F.A. van den Berg. “Een filosofische kijk op de ziekte van Alzheimer.” Essay, aan te vragen bij frankvdb@zeelandnet.nl.

Deze bijdrage is onderdeel van e-pal - editie maart 2026. Alle e-pal-artikelen staan hier.