Onderwijsmaterialen

Contactpersoon Anke van de Vegte IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland)
Laatst geactualiseerd: 15 juli 2020

Hier vind je onderwijsmaterialen over de palliatieve zorg voor zowel scholing als bijscholing, voor diverse niveaus (waaronder wo, hbo en mbo) en in verschillende vormen, variërend van hele lespakketten tot lesonderdelen, van casuïstiek, presentaties tot video’s en animaties en websites.

Het aanbod op Palliaweb is tot stand gekomen door bereidheid van aanbieders om hun materialen op deze site te delen. 

Ook de toolboxen van de twee Palliantieprojecten Pasemeco (voor wo) en EDUPAL (voor hbo en mbo) zijn in het overzicht te vinden. De leermaterialen uit deze toolboxen zijn aangeduid met de vermelding ‘Dit onderwijsmateriaal is door de projecten Pasemeco en/of Edupal aangemerkt als geschikt onderwijsmateriaal voor het initieel onderwijs.’

Het project Pasemeco heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor studenten Geneeskunde. In deze toolbox zijn materialen verzameld die op dit moment al gebruikt worden voor het wetenschappelijk onderwijs over palliatieve zorg of daar geschikt voor zouden zijn. Daarnaast ontwikkelde het Pasemeco-team zelf onderwijs, met name voor gebieden die in veel curricula onderbelicht blijven zoals ACP en de zingevingsdimensie van de zorg. Ook deze zijn opgenomen in de toolbox.

De materialen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden binnen de acht opleidingen Geneeskunde in Nederland.

Pasemeco (2016 – 2020) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg'.

Doel 

Het doel van Pasemeco is de integratie van palliatieve zorg in de basiscurricula van alle geneeskundeopleidingen in Nederland. Studenten geneeskunde moeten bewust worden van het feit dat geneeskunde niet alleen gaat om curatieve zorg en moeten ook binnen een palliatieve setting adequaat om kunnen gaan met diagnostiek en behandeling.

Resultaat Pasemeco: toolbox 

Het projectteam Pasemeco onderzocht, ontwikkelde, implementeerde en evaluaeerde een multifunctionele blended-learning toolbox die geïntegreerde palliatieve zorg onderwijsprogramma’s aanbiedt voor undergraduate medical curricula om geneeskundestudenten voor te bereiden op palliatieve zorg. De toolbox is ontwikkeld op basis van een lijst met beroepstaken palliatieve zorg voor de basisarts

De onderwijsprogramma’s uit de toolbox bestaan uit onderwijsvormen die authentiek leren over palliatieve zorg in medische curricula (bachelor en master) mogelijk maken. Omdat curricula hun eigen opbouw en signatuur hebben, zijn materialen ontwikkeld die ondersteunend, uitwisselbaar en inpasbaar zijn binnen de verschillende curricula - met als uiteindelijk doel studenten beter uit te rusten voor het begeleiden van patiënten bij palliatieve zorg.

Betrokkenen

De opleidingsdirecteuren van de acht Universitaire Medische Centra in Nederland tekenden in 2015 een intentieverklaring ter ondersteuning van het Pasemeco-project. Van alle faculteiten werden docenten, curriculum coördinatoren, artsen en onderwijsdeskundigen betrokken die samen met de projectgroep zorg droegen voor een passende uitvoering binnen het eigen curriculum.

​Pasemeco werd mogelijk gemaakt door ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Het maakt onderdeel uit van het programma 'Palliantie. Meer dan zorg.'

Handleiding

De handleiding voor het gebruik van de toolbox bevat naast de achtergrond en ontwerpprincipes onder meer ontwerprichtlijnen voor integratie van taakgericht onderwijs. 

De naam Pasemeco

Pasemeco betekent in het Esperanto ‘vergankelijkheid’. Tegelijkertijd is het een acroniem dat staat voor:

Palliative care
Alliance
Sharing
Educational tools for
MEdical student
COmpetencies development

Het project EDUPAL heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor mbo- en hbo-studenten. Dit project was gericht op de implementatie van palliatieve zorg in de basiscurricula voor verzorgenden en verpleegkundigen in Limburg en Zuidoost Brabant. Aan de hand van vastgestelde basiscompetenties voor deze professionals werd een toolbox met leermaterialen voor docenten in het mbo en hbo ontwikkeld. 

EDUPAL (2016 – 2019) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg' . 

Doel

Doel van EDUPAL is het inbedden van palliatieve zorg in de initiële opleiding van studenten verpleegkunde en verzorging (mbo en hbo), opdat ze bij hun afstuderen beschikken over de minimaal vereiste competenties op het gebied van palliatieve zorg.

Resultaat

De door EDUPAL ontwikkelde toolbox reikt docenten van hogescholen en ROC’s materialen aan om hun lessen over palliatieve zorg invulling te geven en zo verpleegkundigen en verzorgenden voor te bereiden op hun taken en verantwoordelijkheden in de palliatieve zorg. Deze toolbox omvat teksten, animaties, video’s, presentaties, casuïstiek, tools en websites over verschillende onderwerpen in de palliatieve zorg, waaronder: palliatieve zorg en organisatie, symptoombestrijding, samenwerken, communiceren, stervensfase, pro-actieve zorgplanning en zelfzorg.

Opzet

Eerst werd vastgesteld welke competenties verpleegkundigen en verzorgenden moeten hebben en wat dat betekent voor hun opleiding. Daarvoor werd literatuuronderzoek gedaan en zijn 48 zorgprofessionals, docenten en zorgmanagers en 122 studenten ondervraagd. Patiënten en naasten werden gevraagd wat zij vinden dat een verzorgende of verpleegkundige moet kunnen. Omdat docenten veel behoefte hadden aan bij- en nascholing, kwam er een scholing in 5 dagdelen voor docenten van mbo én hbo samen. 

Drie gouden lessen voor docenten verpleegkunde aan mbo-/hbo-opleidingen

1.     Begin vroeg in het curriculum met palliatieve zorg – liefst nog vóór de eerste stage – en bouw van hieruit een doorlopende leerlijn op. Bespreek na een stage de ervaringen met palliatieve zorg.

2.     Besteed aandacht aan het werken met meetinstrumenten, gespreksvoering, zingevingsvragen, omgang met angst en boosheid, proactieve zorgplanning, gezamenlijke besluitvorming en de sociale kaart van de palliatieve zorg.

3.     Maak gebruik van consulenten palliatieve zorg en patiënten, naasten en nabestaanden die gastlessen kunnen verzorgen.


Disclaimer
De redactie van Palliaweb is niet verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en doelmatigheid van de gedeelde trainingsmaterialen. Neem voor vragen contact op met de bij het trainingsmateriaal vermelde contactpersoon. 
 

Kies een onderwerp

Filteren
Onderwerpen
Soort materiaal
Opleidingsniveau
Type
Kosten
E-learning proactieve zorgplanning (advance care planning)
Onderwijsmateriaal
Deze e-learning richt zich op proactieve zorgplanning (ook wel: advance care planning). Aan bod komen onder meer: de definitie van proactieve zorgplanning, het model van curatieve - chronische - palliatieve zorg en begrippen rondom proactieve zorgplanning.
Niet alles wat kan, hoeft
Onderwijsmateriaal
Samenvattingsrapport van het project 'Niet alles wat kan, hoeft - passende zorg in de laatste levensfase'. Een gespreksonderwerp wat nog te weinig wordt gevoerd tussen de zorgverlener en patiënt die de dood in zicht heeft. Als verdieping of voorbereiding op bijvoorbeeld een Lagerhuisdiscussie te gebruiken.
Ethische aspecten van wilsbeschikking en euthanasie
Onderwijsmateriaal
Een zelfstudie-opdracht voor studenten, een werkgroep-document voor studenten en een powerpoint presentatie voor dezelfde werkgroep. In de zelfstudie-opdracht vormen studenten hun persoonlijke visie rondom euthanasie. Tevens krijgen ze inzicht in de feitelijke procedure en praktijk van euthanasie en inzicht in het ethisch debat over levensbeëindigend handelen en de rol van wilsbeschikkingen daarbij.
Regie over eigen leven en sterven, deel 2
Onderwijsmateriaal
Deel 2 van een documentaire (6 minuten) waarin artsen, verpleegkundigen en ernstig zieke en terminale patiënten worden gevolgd in het Arnhemse Ziekenhuis Rijnstate. Regie over eigen leven en sterven behandelt meerdere onderwerpen: over de vraag om euthanasie, over het brengen van de gevreesde diagnose en over de dilemma’s tijdens een behandeling.
Regie over eigen leven en sterven, deel 1
Onderwijsmateriaal
Deel 1 van een documentaire (7 minuten) waarin artsen, verpleegkundigen en ernstig zieke en terminale patiënten worden gevolgd in het Arnhemse Ziekenhuis Rijnstate. Regie over eigen leven en sterven behandelt meerdere onderwerpen: over de vraag om euthanasie, over het brengen van de gevreesde diagnose en over de dilemma’s tijdens een behandeling.
Spreek op tijd over uw levenseinde: handreiking voor patienten
Onderwijsmateriaal
Handreiking voor patiënten om met de arts te praten over wensen en verwachtingen rond het levenseinde.
End of Life: Terminal phase and decision to resuscitate or not
Onderwijsmateriaal
Dit (Engelstalig) onderwijs bestaat uit een lessenreeks met een openingsseminar, twee groepsbijeenkomsten en een afsluitend seminar, waarbij end-of-life issues centraal staan.
Spreken over de naderende dood
Onderwijsmateriaal
Lesmodule waarin studenten in de master geneeskunde uitgenodigd worden om onder begeleiding van een docent te oefenen met het spreken over het levenseinde.
Samen beslissen: De dialoog tussen arts en patiënt
Onderwijsmateriaal
Mini-college van 9 minuten over de dialoog tussen arts en patiënt met betrekking tot samen beslissen. In de video worden de stappen van het gedeelde besluitvormingsproces weergegeven. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan de effectiviteit van gezamenlijke besluitvorming op basis van onderzoek.
Samen praten met naasten over behandeling op de Intensive Care
Onderwijsmateriaal
Een gesprekskaart om het familiegesprek op de intensive care voor te kunnen bereiden. Studenten kunnen hiermee stilstaan bij de communicatie met naasten in de palliatieve fase.
Ik durf het bijna niet te vragen: Ongeneeslijk ziek
Onderwijsmateriaal
De documentaire reeks 'Ik durf het bijna niet te vragen" heeft een aflevering over 'Ongeneeslijk ziek' van 22 minuten. Hierin worden patiënten in beeld gebracht met hun ongeneeslijke ziekte.
Checklist palliatieve zorg voor mensen met een verstandelijke beperking
Onderwijsmateriaal
De checklist hoort bij de zorgmodule palliatieve zorg 1.0. De checklist is een hulpmiddel om de palliatieve fase te markeren en bij proactieve zorgplanning (ook wel: advance care planning) bij mensen met een verstandelijke beperking.
Doodgewoon bespreekbaar
Onderwijsmateriaal
Op de website 'doodgewoon bespreekbaar' is allerlei materiaal te vinden over het bespreekbaar maken van het levenseinde waaronder een wensenboekje, een segmentatiewaaier en een kaartset. Met de kaartset kun je zelf en met anderen in gesprek over wat voor jou belangrijk en ook niet belangrijk is rondom de laatste levensfase.
Zorg rond het levenseinde bij mensen met dementie
Onderwijsmateriaal
Dementie.nl is het platform voor iedereen die betrokken is bij dementie. Je vindt hier informatie over de laatste levensfase en zorg rond het levenseinde bij mensen met dementie. Ook wordt uitgelegd wat een wilsverklaring, een non-reanimatieverklaring, een behandelverbod en een behandelgebod is.
Hoe schrijf ik een wilsverklaring
Onderwijsmateriaal
Website van de Rijksoverheid over beslissingen rond het levenseinde voor het gewone publiek met onder meer de volgende onderwerpen: Hoe schrijf je een wilsverklaring; welke soorten wilsverklaring zijn er; euthanasie; tijdig spreken over het levenseinde. Binnen de website is een link naar voorlichtingsbrochures over deze onderwerpen.
Leermodule rouw en verlies
Onderwijsmateriaal
Het begrip rouw beperkt zich niet tot rouw na overlijden maar is ook van toepassing bij andere vormen van verlies zoals een scheiding, werk of verlies van lichamelijke of geestelijke gezondheid. Het gaat om ingrijpende veranderingen die optreden door een verlieservaring. Het ‘doorlopen’ van deze leermodule biedt gestructureerde informatie over rouw en verlies.
In gesprek met migranten over de laatste levensfase
Onderwijsmateriaal
In vier voorlichtingsfilms kennismaken met palliatieve zorg in verschillende culturen. Aan bod komen de verschillende aspecten en fases van de palliatieve zorg in de Antilliaanse, Turkse, Marokkaanse en Chinese cultuur.
Proactieve zorgplanning (advance care planning) bij chronisch longfalen (COPD en Fibrose)
Onderwijsmateriaal
Artikel uit Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde (2017) waarin de auteurs een overzicht geven van de belangrijkste aspecten van proactieve zorgplanning (ook wel: advance care planning) voor personen met gevorderd longfalen, zoals COPD en longfibrose.
Keuzedeel palliatieve zorg (Wikiwijs)
Onderwijsmateriaal
Een studiewijzer van palliatieve zorg, behorend bij het boek Persoonlijke basiszorg deel 2 waar met name aandacht besteed wordt aan de terminale fase en nazorg. De student leert hoe hij kan omgaan met zorgvragers die op sterven liggen.
Beschrijving proactieve zorgplanning (advance care planning))
Onderwijsmateriaal
Definitie en beschrijving van proactieve zorgplanning (ook wel advance care planning) genoemd komt uit het Kwaliteitskader. Het is te gebruiken als tekstuele informatie bij een les over proactieve zorgplanning.
Contact Palliaweb
Wil je op de hoogte blijven van het laatste nieuws, meld je dan hier aan voor de PZNL-nieuwsflits. Suggesties voor, of vragen aan de redactie? We horen graag van je!