Onderwijsmaterialen

Contactpersoon Anke van de Vegte IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland)
Laatst geactualiseerd: 15 juli 2020

Hier vind je onderwijsmaterialen over de palliatieve zorg voor zowel scholing als bijscholing, voor diverse niveaus (waaronder wo, hbo en mbo) en in verschillende vormen, variërend van hele lespakketten tot lesonderdelen, van casuïstiek, presentaties tot video’s en animaties en websites.

Het aanbod op Palliaweb is tot stand gekomen door bereidheid van aanbieders om hun materialen op deze site te delen. 

Ook de toolboxen van de twee Palliantieprojecten Pasemeco (voor wo) en EDUPAL (voor hbo en mbo) zijn in het overzicht te vinden. De leermaterialen uit deze toolboxen zijn aangeduid met de vermelding ‘Dit onderwijsmateriaal is door de projecten Pasemeco en/of Edupal aangemerkt als geschikt onderwijsmateriaal voor het initieel onderwijs.’

Het project Pasemeco heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor studenten Geneeskunde. In deze toolbox zijn materialen verzameld die op dit moment al gebruikt worden voor het wetenschappelijk onderwijs over palliatieve zorg of daar geschikt voor zouden zijn. Daarnaast ontwikkelde het Pasemeco-team zelf onderwijs, met name voor gebieden die in veel curricula onderbelicht blijven zoals ACP en de zingevingsdimensie van de zorg. Ook deze zijn opgenomen in de toolbox.

De materialen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden binnen de acht opleidingen Geneeskunde in Nederland.

Pasemeco (2016 – 2020) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg'.

Doel 

Het doel van Pasemeco is de integratie van palliatieve zorg in de basiscurricula van alle geneeskundeopleidingen in Nederland. Studenten geneeskunde moeten bewust worden van het feit dat geneeskunde niet alleen gaat om curatieve zorg en moeten ook binnen een palliatieve setting adequaat om kunnen gaan met diagnostiek en behandeling.

Resultaat Pasemeco: toolbox 

Het projectteam Pasemeco onderzocht, ontwikkelde, implementeerde en evaluaeerde een multifunctionele blended-learning toolbox die geïntegreerde palliatieve zorg onderwijsprogramma’s aanbiedt voor undergraduate medical curricula om geneeskundestudenten voor te bereiden op palliatieve zorg. De toolbox is ontwikkeld op basis van een lijst met beroepstaken palliatieve zorg voor de basisarts

De onderwijsprogramma’s uit de toolbox bestaan uit onderwijsvormen die authentiek leren over palliatieve zorg in medische curricula (bachelor en master) mogelijk maken. Omdat curricula hun eigen opbouw en signatuur hebben, zijn materialen ontwikkeld die ondersteunend, uitwisselbaar en inpasbaar zijn binnen de verschillende curricula - met als uiteindelijk doel studenten beter uit te rusten voor het begeleiden van patiënten bij palliatieve zorg.

Betrokkenen

De opleidingsdirecteuren van de acht Universitaire Medische Centra in Nederland tekenden in 2015 een intentieverklaring ter ondersteuning van het Pasemeco-project. Van alle faculteiten werden docenten, curriculum coördinatoren, artsen en onderwijsdeskundigen betrokken die samen met de projectgroep zorg droegen voor een passende uitvoering binnen het eigen curriculum.

​Pasemeco werd mogelijk gemaakt door ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Het maakt onderdeel uit van het programma 'Palliantie. Meer dan zorg.'

Handleiding

De handleiding voor het gebruik van de toolbox bevat naast de achtergrond en ontwerpprincipes onder meer ontwerprichtlijnen voor integratie van taakgericht onderwijs. 

De naam Pasemeco

Pasemeco betekent in het Esperanto ‘vergankelijkheid’. Tegelijkertijd is het een acroniem dat staat voor:

Palliative care
Alliance
Sharing
Educational tools for
MEdical student
COmpetencies development

Het project EDUPAL heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor mbo- en hbo-studenten. Dit project was gericht op de implementatie van palliatieve zorg in de basiscurricula voor verzorgenden en verpleegkundigen in Limburg en Zuidoost Brabant. Aan de hand van vastgestelde basiscompetenties voor deze professionals werd een toolbox met leermaterialen voor docenten in het mbo en hbo ontwikkeld. 

EDUPAL (2016 – 2019) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg' . 

Doel

Doel van EDUPAL is het inbedden van palliatieve zorg in de initiële opleiding van studenten verpleegkunde en verzorging (mbo en hbo), opdat ze bij hun afstuderen beschikken over de minimaal vereiste competenties op het gebied van palliatieve zorg.

Resultaat

De door EDUPAL ontwikkelde toolbox reikt docenten van hogescholen en ROC’s materialen aan om hun lessen over palliatieve zorg invulling te geven en zo verpleegkundigen en verzorgenden voor te bereiden op hun taken en verantwoordelijkheden in de palliatieve zorg. Deze toolbox omvat teksten, animaties, video’s, presentaties, casuïstiek, tools en websites over verschillende onderwerpen in de palliatieve zorg, waaronder: palliatieve zorg en organisatie, symptoombestrijding, samenwerken, communiceren, stervensfase, pro-actieve zorgplanning en zelfzorg.

Opzet

Eerst werd vastgesteld welke competenties verpleegkundigen en verzorgenden moeten hebben en wat dat betekent voor hun opleiding. Daarvoor werd literatuuronderzoek gedaan en zijn 48 zorgprofessionals, docenten en zorgmanagers en 122 studenten ondervraagd. Patiënten en naasten werden gevraagd wat zij vinden dat een verzorgende of verpleegkundige moet kunnen. Omdat docenten veel behoefte hadden aan bij- en nascholing, kwam er een scholing in 5 dagdelen voor docenten van mbo én hbo samen. 

Drie gouden lessen voor docenten verpleegkunde aan mbo-/hbo-opleidingen

1.     Begin vroeg in het curriculum met palliatieve zorg – liefst nog vóór de eerste stage – en bouw van hieruit een doorlopende leerlijn op. Bespreek na een stage de ervaringen met palliatieve zorg.

2.     Besteed aandacht aan het werken met meetinstrumenten, gespreksvoering, zingevingsvragen, omgang met angst en boosheid, proactieve zorgplanning, gezamenlijke besluitvorming en de sociale kaart van de palliatieve zorg.

3.     Maak gebruik van consulenten palliatieve zorg en patiënten, naasten en nabestaanden die gastlessen kunnen verzorgen.


Disclaimer
De redactie van Palliaweb is niet verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en doelmatigheid van de gedeelde trainingsmaterialen. Neem voor vragen contact op met de bij het trainingsmateriaal vermelde contactpersoon. 
 

Kies een onderwerp

Filteren
Onderwerpen
Soort materiaal
Opleidingsniveau
Type
Kosten
Leerlijn Communicatie en Zingeving
Onderwijsmateriaal
Deze verzameling van leertaken vormt de leerlijn Communicatie en Zingeving. Deze leerlijn richt zich op de te ontwikkelen competenties benodigd voor het communiceren over zingeving in de palliatieve fase.
Omgaan met levensvragen bij ouderen
Onderwijsmateriaal
Met de webapp Omgaan met levensvragen bij ouderen is het mogelijk om kennis te verkrijgen, opdrachten uit te voeren en te reflecteren (persoonlijk of in groep) rond levensvragen, zingeving en/of spiritualiteit.
Zingeving in zorg en welzijn
Onderwijsmateriaal
Boek over zingeving in zorg en welzijn. Het ondersteunt studenten in de zorg bij het ontwikkelen van zingevingscompetenties. In het boek zijn opdrachten opgenomen gericht op de spirituele dimensie en het boek werkt met een website met extra materiaal behorende bij het boek.
Spiritualiteit in palliatieve zorg en de lessen van mijn stervende vader: Een reis tussen hoofd en hart.
Onderwijsmateriaal
Spiritualiteit in palliatieve zorg en de lessen van mijn stervende vader beschrijft hoe we meer voeling kunnen krijgen met de processen waar palliatieve patiënten en hun familieleden door gaan en hoe we deze dimensie van zorg daadwerkelijk gestalte kunnen geven.
Handboek spiritualiteit in de palliatieve zorg
Onderwijsmateriaal
Boek over de spirituele dimensie van de palliatieve zorg met visie, ervaringen en praktijk, onderzoek en onderwijs.
What dying people want: Practical wisdom for the end of life
Onderwijsmateriaal
Boek met reflecties op de behoeften van palliatieve patiënten. Door middel van praktijkverhalen komen met name zingevingsaspecten en communicatie aan bod. Eveneens een handreiking om het contact tussen arts en patiënt en naasten te verbeteren.
Being with dying: Cultivating compassion and fearlessness in the presence of death
Onderwijsmateriaal
Engelstalig boek met reflecties voor zorgverleners over attitude aspecten en zelfzorg rond het sterven. In het boek wordt de Boeddhistische benadering van de dood als uitgangspunt genomen en biedt inzicht in hoe deze kan helpen bij het omgaan met de dood.
Facing death and finding hope: A guide to the emotional and spiritual care of the dying
Onderwijsmateriaal
Boek over zingeving rond het levenseinde met handreikingen over spiritualiteit en spirituele zorg voor palliatieve patiënten.
Levenslessen: Over het leven voor de dood
Onderwijsmateriaal
In Levenslessen staat beschreven hoe we ons leven in al zijn volheid kunnen beleven. Uit hun jarenlange ervaring met stervenden komen de auteurs tot een aantal praktische en spirituele lessen voor het leven.
Levensvragen: wanneer gaan ze leven?
Onderwijsmateriaal
In dit korte filmpje (4 minuten) worden mensen geïnterviewd over welke ervaringen zij hebben met levensvragen en spirituele zorg.
Leren omgaan met levensvragen
Onderwijsmateriaal
DVD en brochure over zingevingsvragen. De DVD biedt veel waardevolle praktijkvoorbeelden die in tal van bijeenkomsten als illustratie van bepaalde thema's kunnen dienen zoals bij levensvragen, zingeving of spiritualiteit. In de brochure geeft toelichting op de inhoud van de scènes en vragen die gesteld kunnen worden.
Zingeving in de palliatieve fase (leerwerkplaats)
Onderwijsmateriaal
Deze leerwerkplaats (e-learning) geeft handvatten om vragen en dilemma's op het gebied van spiritualiteit en zingeving te herkennen en te begeleiden. Om het geleerde direct in de praktijk te brengen zijn suggesties, vragen en opdrachten toegevoegd.
Richtlijn zingeving en spiritualiteit
Onderwijsmateriaal
De richtlijn Zingeving en spiritualiteit in de palliatieve fase geeft aanbevelingen over diagnose, begeleiding en behandeling voor alle patiënten (vanaf 18 jaar) met zingevings- en spirituele vragen en/of problemen in de palliatieve fase ongeacht de onderliggende aandoening.
Geestelijke verzorging in Nederland
Onderwijsmateriaal
Website met praktische informatie voor zowel de patiënten en naasten als zorgverleners met levensvragen. Ook is er een sociale kaart beschikbaar. Deze site is een initiatief van Stichting Deo Volente met diverse samenwerkingspartners binnen het project ‘Profilering Geestelijke Verzorging’.
Levensvragen
Onderwijsmateriaal
In een korte film (1 minuut) leer je over wat levensvragen zijn, hoe je een levensvraag kunt herkennen en wat levensvragen met levensbeschouwing te maken hebben.
Zin(geving) in Onderwijs
Onderwijsmateriaal
Zin in onderwijs is een implementatieproject over inbedding van aandacht voor zingeving in curricula van zorgopleidingen in het mbo en hbo in Nederland.
Casus over spirituele en existentiële dimensie
Onderwijsmateriaal
Dit e-consult gaat over een 49-jarige man die is doorverwezen door de oncoloog voor begeleiding bij palliatieve chemotherapie. Er zijn predisponerende factoren die het voor de patiënt moeilijker maken om met het snel naderende einde om te gaan en die kunnen leiden tot een zoektocht, worsteling of existentiële crisis. Welke factoren zijn dit?
Animatie Zingeving in de palliatieve fase, het Diamantmodel
Onderwijsmateriaal
De animatiefilm ‘Zingeving in de palliatieve fase, het Diamantmodel’ is te gebruiken als les- en trainingsmateriaal en kan getoond worden op bijeenkomsten. Bij het ontwikkelen van de film is de doelgroep hbo- en wo-studenten en deelnemers aan een basisscholing palliatieve zorg voor ogen gehouden.
Boekje Levenseindegesprekken
Onderwijsmateriaal
Het boekje beantwoordt vragen over het waarom, wanneer, waarover en hoe van levenseindegesprekken, zoals ze door zorgverleners gevoerd kunnen worden met ongeneeslijk zieken en kwetsbare ouderen.
Voor ik doodga (speelfilm vanuit patiëntenperspectief)
Onderwijsmateriaal
Deze film (103 minuten) vertelt het verhaal van de zeventienjarige Tessa. Zij lijdt aan leukemie en weet ze dat ze nooit achttien zal worden. De film kan gebruikt worden als aanleiding om met studenten in gesprek te gaan over terminaal ziek zijn en omgaan met (naderende) dood bij jongeren, copingstrategieën en zingeving en de eventuele verschillen hiertussen.
Contact Palliaweb
Wil je op de hoogte blijven van het laatste nieuws, meld je dan hier aan voor de PZNL-nieuwsflits. Suggesties voor, of vragen aan de redactie? We horen graag van je!