Preventie algemeen

Uitgangsvraag:

Welke leefregels, voedingsadviezen en preventieve medicamenteuze behandeling worden aanbevolen ter preventie van misselijkheid en/of braken bij patiënten in de palliatieve fase? 
 
Methode: consensus-based 
 

Aanbevelingen

• Overweeg onderstaande interventies. Bespreek met de patiënt de voor –en nadelen van de interventies om te zorgen dat deze aansluiten bij de wensen en behoeften van de patiënt.   
• Maak eventuele dilemma’s rondom eten en drinken bespreekbaar. Omgaan met eten en drinken in de palliatieve fase kan dilemma’s opleveren door ideeën en overtuigingen van de patiënt en zijn naasten. Zie voor punten van aandacht de Themapagina ‘Cultuursensitieve zorg’ op Palliaweb.

Overweeg de volgende voedingsadviezen:

• Kies voor voedingsmiddelen die goed worden verdragen en waarvan de smaak wordt gewaardeerd.
• Frequente kleine maaltijden en tussendoortjes om een lege maag te voorkomen (mits geen sprake is van maagretentie).
• Toevoegen van eiwitten aan het eten, bijvoorbeeld met behulp van eiwitpoeder of producten waar eiwit in zit. 
• Eventueel koude maaltijden, als de geur van warm eten tot klachten leidt.
• Streven naar voldoende vocht (minimaal 1,5 l/dag). 
• Eventueel drinken van koolzuurhoudende dranken.

Overweeg de volgende leefregels:

• Na het eten gedurende 30-45 minuten rechtop zitten.
• Rustige omgeving en frisse lucht.
• Goede mondhygiëne en mondverzorging (zie richtlijn Mondproblemen en slikstoornissen).
  • Het inzetten van ondersteunde zorg, zoals fysiotherapie of psychologische ondersteuning of verwijs hiervoor. 
  • Activiteiten naar vermogen te doseren, tijdig rust te nemen en te zorgen voor voldoende ondersteuning bij de zelfzorg. 
  • Beperk de belasting van de dagelijkse verzorging in de laatste weken van het leven.
  • Verzorgend wassen, het doseren van zorg en het gebruik van een glijlaken.

Overweeg om af te raden op het gebied van voeding en leefregels:

• Geur en aanblik van eten. Haal eten direct weg als het niet is/wordt gebruikt.
• Vetrijke, sterk gekruide, te warme of sterk geurende maaltijden als dit tot klachten leidt.
• Koude dranken als dit tot klachten leidt.
• Knellende kleding.
• Sterk ruikende parfums of andere sterke geuren.

Ten aanzien van preventieve medicatie:
Wees terughoudend met medicamenteuze behandeling voor preventie van misselijkheid en braken door opioïdgebruik [Gaertner 2024; Giusti 2019].
 

Er zijn veel interventies gericht op voorkomen en verminderen van misselijkheid en braken. Overweeg de volgende interventies te bespreken met de patiënt zodat deze aansluiten bij wensen en behoeften. Bespreek met de patiënt de voor- en nadelen van de interventies. 
Voor deze aanbevelingen is geen literatuur gevonden. De genoemde interventies in deze module zijn gebaseerd op ervaring van de werkgroep in de praktijk. 

Overweeg de volgende voedingsadviezen:
Kies voor voedingsmiddelen die goed worden verdragen en waarvan de smaak wordt gewaardeerd. Frequente kleine maaltijden en tussendoortjes om een lege maag te voorkomen (mits geen sprake is van maagretentie). Toevoegen van eiwitten aan het eten, bijvoorbeeld met behulp van eiwitpoeder of producten waar eiwit in zit. Eiwit blijft langer in de maag en op deze manier wordt een lege maag voorkomen. Eventueel koude maaltijden, als de geur van warm eten tot klachten leidt.

Streven naar voldoende vocht (minimaal 1,5 l/dag). Bij kans op vochttekort zie de richtlijn dehydratie en vochttoediening. Eventueel drinken van koolzuurhoudende dranken. Eventueel zuigen op ijsklontje of waterijsje. Soms worden ook stukjes ingevroren/gekoeld fruit gewaardeerd.

Overweeg de volgende leefregels:
Na het eten gedurende 30-45 minuten rechtop zitten. Rustige omgeving en frisse lucht.
Goede mondhygiëne en mondverzorging (zie richtlijn Mondproblemen en slikstoornissen). Activiteiten naar vermogen te doseren, tijdig rust te nemen en te zorgen voor voldoende ondersteuning bij de zelfzorg. Beperk de belasting van de dagelijkse verzorging in de laatste weken van het leven. Verzorgend wassen, het doseren van zorg en het gebruik van een glijlaken

Overweeg om af te raden op het gebied van voeding en leefregels:
Geur en aanblik van eten. Haal eten direct weg als het niet is/wordt gebruikt. Vetrijke, sterk gekruide, te warme of sterk geurende maaltijden als dit tot klachten leidt. Koude dranken als dit tot klachten leidt. Knellende kleding. Sterk ruikende parfums of andere sterke geuren.

Preventieve medicamenteuze behandeling voor misselijkheid en braken ten gevolge van opioïdgebruik wordt niet geadviseerd, omdat hier geen wetenschappelijk bewijs voor is gevonden [Gaertner 2024; Giusti 2019].

Haalbaarheid 

Er zijn veel interventies gericht op voorkomen en verminderen van misselijkheid en braken. Bespreek welke interventies bij de patiënt passen en aansluiten bij wensen en behoeften. 
 

Gaertner J, Boehlke C, Kreye G, Fusi-Schmidhauser T, Mueller E, Roch C. Pharmacological treatment of cancer pain and opioid induced nausea and vomiting: online survey and comparison with current guidelines. Support Care Cancer. 2024 Jun 15;32(7):436. 
 
Giusti R, Mazzotta M, Filetti M, Daniele G, Tsukuura H, Ficorella C, Porzio G, Marchetti P, Verna L. Prophylactic use of antiemetics for prevention of opioid-induced nausea and vomiting: a survey about Italian physicians' practice. Support Care Cancer. 2019 Sep;27(9):3531-3535. 
 
Ten Have, H. et al (2022). Handboek Voeding bij Kanker. (3e editie) Utrecht, De Tijdstroom.