Hulpmiddelen markering en proactieve zorgplanning 2e lijn
Thema

Hulpmiddelen markering en proactieve zorgplanning 2e lijn

Markering en proactieve zorgplanning (advance care planning, ACP) zijn belangrijke onderdelen van palliatieve zorg. Om goede zorg te kunnen bieden is het van belang dat zorgverleners hun patiënten kennen en op de hoogte zijn van doelen en voorkeuren. Wat is voor de patiënt belangrijk in zijn leven? Nu en later. Wat zou de patiënt nog willen en wat niet (meer)?

Contactpersoon
Caro Verlouw IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland)
Laatst geactualiseerd: 17 januari 2022

Voor goede kwaliteit van proactieve zorgplanning is naast de inzet van hulpmiddelen ook blijvende aandacht nodig voor beleid, samenwerking in een netwerk, scholing,  implementatie, evaluatie en borging. Om zorgverleners hierbij te ondersteunen zijn op deze pagina hulpmiddelen voor de uitvoering én de implementatie van markering en proactieve zorgplanning. Bij het opstellen van deze pagina zijn de Leidraad voor het proces en uniform vastleggen van proactieve zorgplanning (advance care planning, ACP) naar aanleiding van de COVID-19-pandemie, het uniforme registratieformat en de implementatiehandreiking Advance Care Planning (Nivel, 2020) gebruikt.

Proactieve zorgplanning in het ziekenhuis

In dit interview vertelt longarts-oncoloog Wouter van Geffen over het belang van tijdig inzetten van palliatieve zorg. Wouter geeft aan: ‘Dus het eerste dat ik wil weten is niet zozeer wat voor ziekte diegene heeft, maar wie zit er tegenover mij? Wat ik vraag vaak is; hoe staat u in het leven? Wat vindt u belangrijk en wat geeft u plezier? Als je die twee vragen bespreekt met mensen, weet je direct al zoveel meer’.

Hulpmiddelen bij markering en proactieve zorgplanning

Het programma Palliantie. Meer dan Zorg en diverse andere programma's en pilots hebben diverse hulpmiddelen voor het implementeren en toepassen van markering en proactieve zorgplanning opgeleverd.

Hieronder volgt een overzicht van hulpmiddelen gerangschikt volgens de stappen van proactieve zorgplanning. Algemeen inzetbare hulpmiddelen en middelen die in te zetten zijn bij bepaalde ziektebeelden (zoals hartfalen) en voor specifieke doelgroepen (zoals migranten). Onderaan deze pagina vind je hulpmiddelen voor het implementeren van proactieve zorgplanning.

Gebruik jij een hulpmiddel dat op deze pagina een plek verdient? Neem contact op met Caro Verlouw via het contactblok op deze pagina.

Hulpmiddelen

Als zorgverlener kun je aan kwetsbare patiënten voorstellen om gesprekken over proactieve zorgplanning te voeren. De onderstaande hulpmiddelen kunnen jou hierbij ondersteunen;

  • Surprise Question: ‘Zou je verbaasd zijn als deze patiënt in de komende twaalf maanden komt te overlijden?' is een vraag die iedere zorgverlener zichzelf kan stellen. De vraag helpt zorgverleners om de palliatieve fase tijdig te herkennen.
  • Dubbele Surprise Question (DSQ): wanneer een zorgverlener concludeert dat hij niet verbaasd zou zijn als iemand binnen een jaar zou komen te overlijden, luidt de vervolgvraag: zou ik verbaasd zijn als deze patiënt over een jaar nog leeft?
  • Supportive & Palliative Care Indicators Tool (SPICT NL): een handreiking om personen te markeren die een verhoogd risico hebben op achteruitgang van hun gezondheid.
  • I-HARP (Universiteit Maastricht e.a, 2020): signaleringsinstrument (met instructie) dat kan worden ingezet voor proactieve zorgplanning bij patiënten met chronisch hartfalen.

Er zijn ook hulpmiddelen die je aan de patiënt kunt meegeven. Deze vind je bij het kopje ‘patiënteninformatie’.

Wanneer je gesprekken aangaat met kwetsbare patiënten kunnen onderstaande hulpmiddelen jou als zorgverlener ondersteunen;

  • Leidraad Proactieve zorgplanning (NHG e.a., 2020): overzicht en stappen om tot individuele behandelwensen en -grenzen te komen.
  • Tijdig praten over het levenseinde (KNMG, 2021: handreiking om met de patiënt het gesprek aan te gaan over grenzen, wensen en verwachtingen rond het levenseinde.
  • Wat is proactieve zorgplanning? (PZNL, 2021): een animatie van 2:00 minuten voor zorgverleners en beleidsmakers. In deze animatie wordt vertelt wat proactieve zorgplanning is, worden voorbeeldvragen gegeven en attendeert het de zorgverleners en beleidsmakers op het bestaan van hulpmiddelen voor proactieve zorgplanning.
  • Lessen uit gesprekken over leven en dood (Pharos, 2017): handreiking voor zorgverleners die gebruikt kan worden in de voorlichting over palliatieve zorg aan patiënten met een migratieachtergrond.

De afspraken die gemaakt worden in een proactieve zorgplanningsgesprek worden door de arts vastgelegd en gedeeld met de betrokken zorgverleners. De onderstaande hulpmiddelen kun je hierbij gebruiken;

Als zorgverlener kan je de volgende hulpmiddelen inzetten om patiënten te informeren over proactieve zorgplanning;

1. Informatie(film)

  • Overpalliatievezorg.nl: een website met informatie voor patiënten en naasten over palliatieve zorg.  
  • Praten over behandelwensen en -grenzen (Patiëntenfederatie Nederland, 2019): folder met informatie voor patiënten en familie over behandelbeperkingen.
  • Praat op tijd over uw levenseinde (KNMG e.a., 2017): een e-book over praten met de dokter over grenzen, wensen en verwachtingen rond het levenseinde.
  • Wat zijn uw wensen? (Palliatieve zorg Noord-Holland & Flevoland e.a., 2021): poster voor in de wachtkamer van de huisartsenpraktijk om patiënten te activeren in gesprek te gaan met de huisarts over behandelwensen.
  • Praat op tijd over uw levenseinde (Patiëntenfederatie Nederland, 2017): een wachtkamerfilmpje van ruim 1 minuut (zonder geluid) over het nadenken, bespreken en vastleggen van wensen rondom het levenseinde.
  • Weet u wat u wilt? (Netwerken palliatieve zorg en ZonMw, 2021): een wachtkamerfilmpje van twee minuten (zonder geluid) met drie voorbeelden waarom het goed is dat patiënten tijdig praten over het levenseinde.
  • Vroegtijdige zorgplanning voor ouderen (Regionale Coöperatie Huisartsen Midden-Brabant, 2021): een filmpje van 1,5 minuut over proactieve zorgplanning gericht op oudere patiënten.
  • In gesprek over uw behandelwensen (Palliatieve zorg Noord-Holland & Flevoland e.a., 2021): brief voor patiënten ter voorbereiding op het behandelwensengesprek.
  • Ik wil nadenken over reanimatie (thuisarts.nl): informatiepagina over reanimatie en advies wat te doen als je wel of niet gereanimeerd wilt worden.
  • Vragen over leven en dood als je niet meer beter wordt (NFK, 2021): gesprekskaart voor patiënten met een ongeneeslijk zieke. De kaart is bedoeld om patiënten te stimuleren na te denken over hun wensen in de laatste levensfase.
  • E-book palliatieve zorg (Patiëntenfederatie Nederland, PZNL en KNMG): als iemand ziek is en niet meer beter wordt, komt er veel op een patiënt en zijn naasten af. Hoe wil je de laatste levensfase doorbrengen? Welke opties zijn er om dat zo aangenaam en comfortabel mogelijk te doen? Hoe zorg je ervoor dat hulp- en zorgverleners weten wat de wensen zijn? En wat mag je van welke zorgverleners verwachten? Om antwoord te geven op deze en andere vragen is dit e-book tot stand gekomen.
  • Als ik nadenk over mijn laatste levensfase dan wil ik graag… (Netwerken Palliatieve zorg Twente, 2020): wensenboekje voor mensen die willen nadenken over de laatste levensfase, en er baat bij hebben om zaken op te schrijven. Dit boekje bevat handvatten, inspiratie voor gesprekken, tips en ruimte om eigen wensen op te schrijven.
  • Ik weet niet wat ik zeggen moet Bureau MORBidee, 2020): boek met tips en adviezen om gesprekken te voeren over dood, verlies en rouw.
  • Metzorgleven.nl: website voor patiënten over leven met een (ernstige) ziekte en omgaan met zorg. Er is een dossier over palliatieve zorg.

2. Keuzehulp

  • Verken uw wensen voor zorg en behandeling (thuisarts.nl): keuzehulp voor patiënten en naasten die ondersteunt bij het nadenken over wensen voor zorg en behandeling, en het bespreken en vastleggen daarvan.

3. Gesprekshulp

  • 3 goede vragen: website met achtergrondinformatie en materialen over de drie goede vragen die je als patiënt kan stellen tijdens gesprek over onderzoek of behandeling.

Er is ook patiënteninformatie voor specifieke doelgroepen. Deze vind je bij het kopje ‘Hulpmiddelen specifieke doelgroepen’.

Hulpmiddelen specifieke doelgroepen

De volgende hulpmiddelen kan je als zorgverlener inzetten voor proactieve zorgplanning bij patiënten met chronisch hartfalen;

  • I-HARP (Universiteit Maastricht e.a., 2020): signaleringsinstrument (met instructie) voor proactieve zorgplanning bij patiënten met chronisch hartfalen. Het hulpmiddel bestaat uit vragen en adviezen dat zorgverleners helpt om de palliatieve zorgbehoeften van patiënten met chronisch hartfalen tijdig te herkennen en richting te geven aan de benodigde zorg.
  • Goede zorg voor mensen met ernstig hartfalen (Harteraad en IKNL, 2019): folder voor mensen met hartfalen die palliatieve zorg krijgen of daar binnenkort voor in aanmerking komen.  

Wanneer je de I-HARP wilt implementeren kun je de onderstaande tips gebruiken;

De volgende hulpmiddelen kan je als zorgverlener inzetten voor proactieve zorgplanning bij mensen met een migratieachtergrond;

Het volgende hulpmiddel kan je als zorgverlener inzetten voor proactieve zorgplanning bij patiënten met een ernstige psychiatrische aandoening;

  • Toolkit Proactieve palliatieve zorg in de GGZ (Hogeschool Inholland, 2020): het doel van de Toolkit is om hulpverleners te ondersteunen om bij cliënten met ernstige psychische aandoeningen (EPA) tijdig de behoefte aan palliatieve zorg te herkennen en vervolgens goede palliatieve zorg te bieden.

De volgende hulpmiddelen kan je als zorgverlener inzetten voor proactieve zorgplanning bij patiënten met kanker;

  • Consultkaarten (Patiëntenfederatie Nederland en FMS): voor diverse soorten type kanker zijn er consultkaarten die helpen de arts, patiënt en naasten om de keuzes te bespreken voor het vervolgtraject. De kaarten worden ontwikkeld door de betrokken wetenschappelijke vereniging en de betrokken patiëntenvereniging waarbij zij ondersteuning kunnen inschakelen van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.
  • Samen beslissen (NFK): thema op de website van de NFK met informatie over de vier stappen van samen beslissen voor oncologische patiënten.
  • Samen beslissen over je behandeling (kanker.nl): website met informatie en tips voor het gesprek met de arts voor patiënten die te horen hebben gekregen dat ze niet meer beter worden. Ook is er op kanker.nl informatie te vinden over kanker, behandelingen en symptomen en een overzicht van lopende studies naar nieuwe behandelingen.   
  • Vind hulp bij kanker: website met een overzicht van in kanker gespecialiseerde zorgverleners, organisaties en programma’s die de patiënt kunnen helpen. 

Hulpmiddelen implementatie

De volgende hulpmiddelen kun je als zorgverlener inzetten bij de implementatie van proactieve zorgplanning;

Heb je vragen over implementatie van proactieve zorgplanning? Neem contact op met:

  • Netwerken Palliatieve Zorg (contactpersoon: de netwerkcoördinator van het regionale Netwerk Palliatieve Zorg)
  • PZNL (contactpersoon: Caro Verlouw, bereikbaar via het contactblok op deze pagina)

 

Onderwijs over markering en proactieve zorgplanning

Er zijn diverse onderwijsmaterialen en scholingen die zich richten op markering en proactieve zorgplanning.

 

Nieuws

Contactpersoon
Caro Verlouw IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland)
Laatst geactualiseerd: 17 januari 2022
Mail de redactie
Mail de redactie met jouw evenement, jouw nieuws of een tool waar anderen (ook) baat bij kunnen hebben. 'Delen is vermenigvuldigen', zeggen ze wel eens. Maar ook suggesties of klachten over de vindbaarheid van informatie zijn zeer welkom. Met jouw inbreng kunnen we Palliaweb verbeteren.