Organisatie van zorg

Uitgangsvraag

Hoe wordt de zorg georganiseerd bij patiënten met dyspneu in de palliatieve fase?

Methode: consensus-based

Aanbevelingen

  • Zie voor de taakverdeling, de afstemming van de zorg en de verslaglegging het Kwaliteitskader Palliatieve zorg Nederland.
  • Overweeg een consult van een:
    • fysiotherapeut, ademtherapeut, longverpleegkundige, verpleegkundig specialist of physician assistant: voor ademhalingsoefeningen ter vermindering van dyspneu;
    • logopedist: bij problemen met de adem-stemkoppeling;
    • ergotherapeut: voor ademhalingsoefeningen en adviezen over een juiste ademhalingsregulatie bij het uitvoeren van activiteiten, houdingsadviezen en gebruik van hulpmiddelen; 
    • acupuncturist, wanneer acupunctuur of acupressuur wordt overwogen;
    • centrum voor longvolumereductie: ter beoordeling van opties voor chirurgische of bronchoscopische longvolumereductie bij mensen met gevorderd COPD;
    • centrum voor thuisbeademing: voor advies t.a.v. niet-invasieve beademing;
    • POH-GGZ (via de huisarts), psycholoog, psychiater of maatschappelijk werkende: bij ernstige psychische/psychosociale problematiek. Zie voor psychosociale en zingevings-/spirituele problematiek de module Psychosociale zorg of de module ‘Psychosociaal en existentieel gebied’ van de richtlijn Palliatieve zorg bij COPD;
    • psychotherapeut: wanneer cognitieve gedragstherapie voor dyspneu wordt overwogen;
    • geestelijk verzorger: bij vragen en problemen op het gebied van zingeving en spiritualiteit.
  • Attendeer, indien nodig en gewenst, patiënt en/of naasten op de mogelijkheid van: 
    • wijkverpleging;
    • hulp in de huishouding;
    • lotgenoten;
    • vrijwilligers.
  • Overweeg advies van een consultatieteam palliatieve zorg (extra-, trans- of intramuraal) bij moeilijk te behandelen dyspneu en/of bij multidimensionele problematiek.

Het onderstaande is gebaseerd op de mening van de werkgroep.

Artsen en verpleegkundigen leveren de primaire zorg bij patiënten met dyspneu in de palliatieve fase. Voor de taakverdeling, de afstemming van de zorg en de verslaglegging wordt verwezen naar het Kwaliteitskader Palliatieve zorg Nederland.

Zo nodig worden andere disciplines in consult gevraagd:

  • Voor ademhalingsoefeningen kan patiënt verwezen worden naar de fysiotherapeut (bij voorkeur gespecialiseerd in longproblematiek), ademtherapeut, longverpleegkundige, verpleegkundig specialist of physician assistant.
  • Bij problemen met de adem-stemkoppeling kan verwijzing naar de logopedist worden overwogen.
  • Een ergotherapeut kan om advies gevraagd worden voor ademhalingsoefeningen en adviezen over een juiste ademhalingsregulatie bij het uitvoeren van activiteiten, houdingsadviezen en gebruik van hulpmiddelen.
  • Voor acupunctuur/acupressuur wordt verwezen naar een acupuncturist.
  • Voor beoordeling voor longvolumereductie of niet-invasieve beademing kan (door de longarts) verwezen worden naar respectievelijk  een centrum voor longvolumereductie of een centrum voor Thuisbeademing.

Psychosociale en zingevings-/spirituele problematiek komt regelmatig voor bij patiënten met dyspneu in de palliatieve fase, zeker bij mensen met COPD. Zie voor psychosociale en zingevings-/spirituele problematiek de module Psychosociale zorg en de module ‘Psychosociaal en existentieel gebied’ van de richtlijn Palliatieve zorg bij COPD. Veel van wat hierin staat is ook van toepassing op patiënten met dyspneu door andere aandoeningen. Als de basale psychosociale zorg onvoldoende effect heeft en/of als de expertise van de zorgverlener tekortschiet kan patiënt verwezen worden naar een POH-GGZ, psycholoog, psychiater, maatschappelijk werkende of geestelijk verzorger (zowel in de eerste als in de tweede lijn).
Wanneer cognitieve gedragstherapie voor dyspneu een optie is, wordt verwezen naar een psychotherapeut met deskundigheid op dit gebied.

Dyspneu kan zeer belastend zijn, zowel voor patiënten als voor naasten. Ondersteuning kan zijn aangewezen op diverse fronten:

Dyspneu is een complex symptoom dat soms moeilijk te behandelen is, zeker bij multidimensionele problematiek. Zo nodig kan advies gevraagd worden bij een intra-, trans- of extramuraal palliatief team. In iedere regio van Nederland kan 24/7 een expert van het consultatieteam palliatieve zorg geraadpleegd worden, meestal telefonisch. Hiervoor is één landelijk telefoonnummer (088-6051444) dat via de postcode van de consultvrager uitkomt bij een extramuraal consultatieteam.