Onderwijsmaterialen

Hier vind je onderwijsmaterialen over de palliatieve zorg voor zowel scholing als bijscholing, voor diverse niveaus (waaronder wo, hbo en mbo) en in verschillende vormen, variërend van hele lespakketten tot lesonderdelen, van casuïstiek, presentaties tot video’s en animaties en websites.

Het aanbod op Palliaweb is tot stand gekomen door bereidheid van aanbieders om hun materialen op deze site te delen. 

Ook de toolboxen van de twee Palliantieprojecten Pasemeco (voor wo) en EDUPAL (voor hbo en mbo) zijn in het overzicht te vinden. De leermaterialen uit deze toolboxen zijn aangeduid met de vermelding ‘Dit onderwijsmateriaal is door de projecten Pasemeco en/of Edupal aangemerkt als geschikt onderwijsmateriaal voor het initieel onderwijs.’

Het project Pasemeco heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor studenten Geneeskunde. In deze toolbox zijn materialen verzameld die op dit moment al gebruikt worden voor het wetenschappelijk onderwijs over palliatieve zorg of daar geschikt voor zouden zijn. Daarnaast ontwikkelde het Pasemeco-team zelf onderwijs, met name voor gebieden die in veel curricula onderbelicht blijven zoals ACP en de zingevingsdimensie van de zorg. Ook deze zijn opgenomen in de toolbox.

De materialen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden binnen de acht opleidingen Geneeskunde in Nederland.

Pasemeco (2016 – 2020) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg'.

Doel 

Het doel van Pasemeco is de integratie van palliatieve zorg in de basiscurricula van alle geneeskundeopleidingen in Nederland. Studenten geneeskunde moeten bewust worden van het feit dat geneeskunde niet alleen gaat om curatieve zorg en moeten ook binnen een palliatieve setting adequaat om kunnen gaan met diagnostiek en behandeling.

Resultaat Pasemeco: toolbox 

Het projectteam Pasemeco onderzocht, ontwikkelde, implementeerde en evaluaeerde een multifunctionele blended-learning toolbox die geïntegreerde palliatieve zorg onderwijsprogramma’s aanbiedt voor undergraduate medical curricula om geneeskundestudenten voor te bereiden op palliatieve zorg. De toolbox is ontwikkeld op basis van een lijst met beroepstaken palliatieve zorg voor de basisarts

De onderwijsprogramma’s uit de toolbox bestaan uit onderwijsvormen die authentiek leren over palliatieve zorg in medische curricula (bachelor en master) mogelijk maken. Omdat curricula hun eigen opbouw en signatuur hebben, zijn materialen ontwikkeld die ondersteunend, uitwisselbaar en inpasbaar zijn binnen de verschillende curricula - met als uiteindelijk doel studenten beter uit te rusten voor het begeleiden van patiënten bij palliatieve zorg.

Betrokkenen

De opleidingsdirecteuren van de acht Universitaire Medische Centra in Nederland tekenden in 2015 een intentieverklaring ter ondersteuning van het Pasemeco-project. Van alle faculteiten werden docenten, curriculum coördinatoren, artsen en onderwijsdeskundigen betrokken die samen met de projectgroep zorg droegen voor een passende uitvoering binnen het eigen curriculum.

​Pasemeco werd mogelijk gemaakt door ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Het maakt onderdeel uit van het programma 'Palliantie. Meer dan zorg.'

Handleiding

De handleiding voor het gebruik van de toolbox bevat naast de achtergrond en ontwerpprincipes onder meer ontwerprichtlijnen voor integratie van taakgericht onderwijs. 

De naam Pasemeco

Pasemeco betekent in het Esperanto ‘vergankelijkheid’. Tegelijkertijd is het een acroniem dat staat voor:

Palliative care
Alliance
Sharing
Educational tools for
MEdical student
COmpetencies development

Het project EDUPAL heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor mbo- en hbo-studenten. Dit project was gericht op de implementatie van palliatieve zorg in de basiscurricula voor verzorgenden en verpleegkundigen in Limburg en Zuidoost Brabant. Aan de hand van vastgestelde basiscompetenties voor deze professionals werd een toolbox met leermaterialen voor docenten in het mbo en hbo ontwikkeld. 

EDUPAL (2016 – 2019) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg' . 

Doel

Doel van EDUPAL is het inbedden van palliatieve zorg in de initiële opleiding van studenten verpleegkunde en verzorging (mbo en hbo), opdat ze bij hun afstuderen beschikken over de minimaal vereiste competenties op het gebied van palliatieve zorg.

Resultaat

De door EDUPAL ontwikkelde toolbox reikt docenten van hogescholen en ROC’s materialen aan om hun lessen over palliatieve zorg invulling te geven en zo verpleegkundigen en verzorgenden voor te bereiden op hun taken en verantwoordelijkheden in de palliatieve zorg. Deze toolbox omvat teksten, animaties, video’s, presentaties, casuïstiek, tools en websites over verschillende onderwerpen in de palliatieve zorg, waaronder: palliatieve zorg en organisatie, symptoombestrijding, samenwerken, communiceren, stervensfase, pro-actieve zorgplanning en zelfzorg.

Opzet

Eerst werd vastgesteld welke competenties verpleegkundigen en verzorgenden moeten hebben en wat dat betekent voor hun opleiding. Daarvoor werd literatuuronderzoek gedaan en zijn 48 zorgprofessionals, docenten en zorgmanagers en 122 studenten ondervraagd. Patiënten en naasten werden gevraagd wat zij vinden dat een verzorgende of verpleegkundige moet kunnen. Omdat docenten veel behoefte hadden aan bij- en nascholing, kwam er een scholing in 5 dagdelen voor docenten van mbo én hbo samen. 

Drie gouden lessen voor docenten verpleegkunde aan mbo-/hbo-opleidingen

1.     Begin vroeg in het curriculum met palliatieve zorg – liefst nog vóór de eerste stage – en bouw van hieruit een doorlopende leerlijn op. Bespreek na een stage de ervaringen met palliatieve zorg.

2.     Besteed aandacht aan het werken met meetinstrumenten, gespreksvoering, zingevingsvragen, omgang met angst en boosheid, proactieve zorgplanning, gezamenlijke besluitvorming en de sociale kaart van de palliatieve zorg.

3.     Maak gebruik van consulenten palliatieve zorg en patiënten, naasten en nabestaanden die gastlessen kunnen verzorgen.


Disclaimer
De redactie van Palliaweb is niet verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en doelmatigheid van de gedeelde trainingsmaterialen. Neem voor vragen contact op met de bij het trainingsmateriaal vermelde contactpersoon. 
 

Kies een onderwerp

Filteren
Onderwerpen
Soort materiaal
Opleidingsniveau
Type
Kosten
Phase I cancer trials and palliative care: Antagonism, irrelevance, or synergy?
Onderwijsmateriaal
Engelstalig artikel waarin een synthese wordt gepresenteerd van alle presentaties en conclusies tijdens een symposium over fase 1 onderzoek in de oncologie, palliatieve zorg en ethiek.
Palliatieve Zorg: Basiskennis
Onderwijsmateriaal
E-learningmodule voor studenten over de theorie van palliatieve zorg. Hiermee wordt de basiskennis van alle studenten op één niveau gebracht. Onderwerpen zijn: symptoommanagement, zorgbeleid (advanced care planning), samenwerking, complexe communicatie rondom keuzes over behandeling en levenseinde, crises in de palliatieve fase, en medisch ethische overwegingen.
Richtlijn palliatieve sedatie
Onderwijsmateriaal
In deze richtlijn worden de indicatie en handelswijze van palliatieve sedatie toegelicht. De richtlijn is te gebruiken om uit te leggen wat palliatieve sedatie inhoud, wat de rol van verzorgenden en verpleegkundigen is en wat het verschil is met euthanasie.
Introductie Palliatieve Zorg
Onderwijsmateriaal
E-learning van ongeveer 30 minuten over palliatieve zorg. Een aantal basisprincipes in de palliatieve zorg worden interactief belicht en daarnaast wordt ingegaan op pijn en pijnbehandeling.
Omgaan met levensvragen bij ouderen
Onderwijsmateriaal
Met de webapp Omgaan met levensvragen bij ouderen is het mogelijk om kennis te verkrijgen, opdrachten uit te voeren en te reflecteren (persoonlijk of in groep) rond levensvragen, zingeving en/of spiritualiteit.
Spiritualiteit in palliatieve zorg en de lessen van mijn stervende vader: Een reis tussen hoofd en hart.
Onderwijsmateriaal
Spiritualiteit in palliatieve zorg en de lessen van mijn stervende vader beschrijft hoe we meer voeling kunnen krijgen met de processen waar palliatieve patiënten en hun familieleden door gaan en hoe we deze dimensie van zorg daadwerkelijk gestalte kunnen geven.
Handboek spiritualiteit in de palliatieve zorg
Onderwijsmateriaal
Boek over de spirituele dimensie van de palliatieve zorg met visie, ervaringen en praktijk, onderzoek en onderwijs.
Facing death and finding hope: A guide to the emotional and spiritual care of the dying
Onderwijsmateriaal
Boek over zingeving rond het levenseinde met handreikingen over spiritualiteit en spirituele zorg voor palliatieve patiënten.
Probleemgeoriënteerd denken in de palliatieve zorg: Een praktijkboek voor de opleiding en de kliniek
Onderwijsmateriaal
Boek over behandeling van symptomen en specifieke scenario's (allochtone patiënt, mantelzorg, jongvolwassenen, dementie, seksualiteit, gecompliceerde rouw, euthanasie, anesthesiologische invasieve pijnbehandeling en palliatieve sedatie) in de palliatieve zorg
Palliatief klinisch redeneren: Vermoeidheid
Onderwijsmateriaal
Een zelfstudie-opdracht met als doel om inzicht te krijgen over beloop en mogelijke interventies bij vermoeidheid in de palliatieve fase. Het bevat tevens een filmpje over een onderbelicht onderdeel van de richtlijn.
Palliatief klinisch redeneren: Misselijkheid
Onderwijsmateriaal
Een zelfstudie-opdracht om inzicht te verwerven in diagnostiek en behandeling van misselijkheid, braken en ileus in de palliatieve fase.
Palliatief klinisch redeneren: Delier
Onderwijsmateriaal
Een zelfstudie-opdracht waarin de nadruk ligt op de praktische toepassing van de Richtlijn Delier. Centraal staat de zorg voor de patiënt, waarbij er aandacht is voor structurele analyse van de somatiek met bijbehorende diagnostische stappen en de (niet-)medicamenteuze behandeling van een delier.
Manu Keirse over de symptomen van rouw
Onderwijsmateriaal
Korte video die uitlegt dat rouw en verdriet niet meer als een ziekte behandeld moet worden. Gebruik dit filmpje in de discussie met studenten over wat rouw is en wat gecompliceerde rouw is.
Persoonlijke verhalen over palliatieve zorg
Onderwijsmateriaal
In 7 filmpjes vertellen mensen over hun persoonlijke ervaringen met palliatieve zorg. In de filmpjes zijn lichamelijke, psychische, sociale en zingevingsdimensies te herkennen bij palliatieve patiënten met verschillende onderliggende ziektebeelden zoals borstkanker, alvleesklierkanker, MS, longkanker en een patient met een verstandelijke beperking.
Physical, social, psychological and existential trajectories of loss and adaption towards the end of life for older people living with frailty: a serial interview study
Onderwijsmateriaal
Onderzoeksartikel over aanpassing richting het levenseinde aan verlies op fysiek, social, psychologisch en existentieel vlak. Vier dimensies van palliatieve zorg uitgevraagd bij patiënten, naasten en professionals.
Hospicezorg
Onderwijsmateriaal
Een filmpje (4 minuten) over het Franciscus Hospice in Weert. In het filmpje komen verschillende medewerkers, waaronder vrijwilligers, aan bod over hun rol binnen het hospice en hoe zij de zorg voor mensen in de laatste levensfase ervaren.
Regie over eigen leven en sterven, deel 1
Onderwijsmateriaal
Deel 1 van een documentaire (7 minuten) waarin artsen, verpleegkundigen en ernstig zieke en terminale patiënten worden gevolgd in het Arnhemse Ziekenhuis Rijnstate. Regie over eigen leven en sterven behandelt meerdere onderwerpen: over de vraag om euthanasie, over het brengen van de gevreesde diagnose en over de dilemma’s tijdens een behandeling.
Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen
Onderwijsmateriaal
In 2011 constateerde de KNMG dat artsen beter bekend moesten worden met het begeleiden van patiënten die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen. Deze handreiking van de KNMG en V&VN helpt artsen, verpleegkundigen en verzorgenden om deze patiënten goed voor te bereiden en te begeleiden en om adequate palliatieve zorg in of voort te zetten.
Risico op een acute massale longbloeding
Onderwijsmateriaal
Handreiking bij risico op een acute massale longbloeding. De handreiking biedt achtergrondmateriaal bij het ontwikkelen/uitwerken van casus rond een potentiële longbloeding.
Palliatieve zorg voor mensen met een verstandelijke beperking
Onderwijsmateriaal
Een uitgebreid overzicht met diverse materialen (boeken, artikelen, onderzoeken en films) over palliatieve zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Afhankelijk van het thema kan het gekozen materiaal gebruikt worden ter verdieping, het ontwikkelen van onderwijs en voor stageopdrachten.
Wij vinden kennis belangrijk Draag bij aan de verbetering van dit platform en deel hier jouw kennis, tips en tools! Of geef je op voor de PZNL-nieuwsbrief en blijf op de hoogte van nieuws op het gebied van palliatieve zorg.