Onderwijsmaterialen

Hier vind je onderwijsmaterialen over de palliatieve zorg voor zowel scholing als bijscholing, voor diverse niveaus (waaronder wo, hbo en mbo) en in verschillende vormen, variërend van hele lespakketten tot lesonderdelen, van casuïstiek, presentaties tot video’s en animaties en websites.

Het aanbod op Palliaweb is tot stand gekomen door bereidheid van aanbieders om hun materialen op deze site te delen. 

Ook de toolboxen van de twee Palliantieprojecten Pasemeco (voor wo) en EDUPAL (voor hbo en mbo) zijn in het overzicht te vinden. De leermaterialen uit deze toolboxen zijn aangeduid met de vermelding ‘Dit onderwijsmateriaal is door de projecten Pasemeco en/of Edupal aangemerkt als geschikt onderwijsmateriaal voor het initieel onderwijs.’

Het project Pasemeco heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor studenten Geneeskunde. In deze toolbox zijn materialen verzameld die op dit moment al gebruikt worden voor het wetenschappelijk onderwijs over palliatieve zorg of daar geschikt voor zouden zijn. Daarnaast ontwikkelde het Pasemeco-team zelf onderwijs, met name voor gebieden die in veel curricula onderbelicht blijven zoals ACP en de zingevingsdimensie van de zorg. Ook deze zijn opgenomen in de toolbox.

De materialen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden binnen de acht opleidingen Geneeskunde in Nederland.

Pasemeco (2016 – 2020) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg'.

Doel 

Het doel van Pasemeco is de integratie van palliatieve zorg in de basiscurricula van alle geneeskundeopleidingen in Nederland. Studenten geneeskunde moeten bewust worden van het feit dat geneeskunde niet alleen gaat om curatieve zorg en moeten ook binnen een palliatieve setting adequaat om kunnen gaan met diagnostiek en behandeling.

Resultaat Pasemeco: toolbox 

Het projectteam Pasemeco onderzocht, ontwikkelde, implementeerde en evaluaeerde een multifunctionele blended-learning toolbox die geïntegreerde palliatieve zorg onderwijsprogramma’s aanbiedt voor undergraduate medical curricula om geneeskundestudenten voor te bereiden op palliatieve zorg. De toolbox is ontwikkeld op basis van een lijst met beroepstaken palliatieve zorg voor de basisarts

De onderwijsprogramma’s uit de toolbox bestaan uit onderwijsvormen die authentiek leren over palliatieve zorg in medische curricula (bachelor en master) mogelijk maken. Omdat curricula hun eigen opbouw en signatuur hebben, zijn materialen ontwikkeld die ondersteunend, uitwisselbaar en inpasbaar zijn binnen de verschillende curricula - met als uiteindelijk doel studenten beter uit te rusten voor het begeleiden van patiënten bij palliatieve zorg.

Betrokkenen

De opleidingsdirecteuren van de acht Universitaire Medische Centra in Nederland tekenden in 2015 een intentieverklaring ter ondersteuning van het Pasemeco-project. Van alle faculteiten werden docenten, curriculum coördinatoren, artsen en onderwijsdeskundigen betrokken die samen met de projectgroep zorg droegen voor een passende uitvoering binnen het eigen curriculum.

​Pasemeco werd mogelijk gemaakt door ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Het maakt onderdeel uit van het programma 'Palliantie. Meer dan zorg.'

Handleiding

De handleiding voor het gebruik van de toolbox bevat naast de achtergrond en ontwerpprincipes onder meer ontwerprichtlijnen voor integratie van taakgericht onderwijs. 

De naam Pasemeco

Pasemeco betekent in het Esperanto ‘vergankelijkheid’. Tegelijkertijd is het een acroniem dat staat voor:

Palliative care
Alliance
Sharing
Educational tools for
MEdical student
COmpetencies development

Het project EDUPAL heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor mbo- en hbo-studenten. Dit project was gericht op de implementatie van palliatieve zorg in de basiscurricula voor verzorgenden en verpleegkundigen in Limburg en Zuidoost Brabant. Aan de hand van vastgestelde basiscompetenties voor deze professionals werd een toolbox met leermaterialen voor docenten in het mbo en hbo ontwikkeld. 

EDUPAL (2016 – 2019) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg' . 

Doel

Doel van EDUPAL is het inbedden van palliatieve zorg in de initiële opleiding van studenten verpleegkunde en verzorging (mbo en hbo), opdat ze bij hun afstuderen beschikken over de minimaal vereiste competenties op het gebied van palliatieve zorg.

Resultaat

De door EDUPAL ontwikkelde toolbox reikt docenten van hogescholen en ROC’s materialen aan om hun lessen over palliatieve zorg invulling te geven en zo verpleegkundigen en verzorgenden voor te bereiden op hun taken en verantwoordelijkheden in de palliatieve zorg. Deze toolbox omvat teksten, animaties, video’s, presentaties, casuïstiek, tools en websites over verschillende onderwerpen in de palliatieve zorg, waaronder: palliatieve zorg en organisatie, symptoombestrijding, samenwerken, communiceren, stervensfase, pro-actieve zorgplanning en zelfzorg.

Opzet

Eerst werd vastgesteld welke competenties verpleegkundigen en verzorgenden moeten hebben en wat dat betekent voor hun opleiding. Daarvoor werd literatuuronderzoek gedaan en zijn 48 zorgprofessionals, docenten en zorgmanagers en 122 studenten ondervraagd. Patiënten en naasten werden gevraagd wat zij vinden dat een verzorgende of verpleegkundige moet kunnen. Omdat docenten veel behoefte hadden aan bij- en nascholing, kwam er een scholing in 5 dagdelen voor docenten van mbo én hbo samen. 

Drie gouden lessen voor docenten verpleegkunde aan mbo-/hbo-opleidingen

1.     Begin vroeg in het curriculum met palliatieve zorg – liefst nog vóór de eerste stage – en bouw van hieruit een doorlopende leerlijn op. Bespreek na een stage de ervaringen met palliatieve zorg.

2.     Besteed aandacht aan het werken met meetinstrumenten, gespreksvoering, zingevingsvragen, omgang met angst en boosheid, proactieve zorgplanning, gezamenlijke besluitvorming en de sociale kaart van de palliatieve zorg.

3.     Maak gebruik van consulenten palliatieve zorg en patiënten, naasten en nabestaanden die gastlessen kunnen verzorgen.


Disclaimer
De redactie van Palliaweb is niet verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en doelmatigheid van de gedeelde trainingsmaterialen. Neem voor vragen contact op met de bij het trainingsmateriaal vermelde contactpersoon. 
 

Kies een onderwerp

Filteren
Onderwerpen
Soort materiaal
Opleidingsniveau
Type
Kosten
Zorgproces conform essenties Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland
Onderwijsmateriaal
Op basis van het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland is een schema gemaakt van het zorgproces dat de patiënt in de palliatieve fase doorloopt. Het schema helpt om het zorgproces volgens het kwaliteitskader (verder) in te richten.
Richtlijn palliatieve sedatie
Onderwijsmateriaal
In deze richtlijn worden de indicatie en handelswijze van palliatieve sedatie toegelicht. De richtlijn is te gebruiken om uit te leggen wat palliatieve sedatie inhoud, wat de rol van verzorgenden en verpleegkundigen is en wat het verschil is met euthanasie.
Better palliative care for all: Improving the lived experience with cancer
Onderwijsmateriaal
Een opinieartikel 'Better palliative care for all: Improving the lived experience with cancer' waarin een beschrijving wordt gegeven van wat palliatieve zorg kan zijn, nu en in de toekomst.
Hospicezorg
Onderwijsmateriaal
Een filmpje (4 minuten) over het Franciscus Hospice in Weert. In het filmpje komen verschillende medewerkers, waaronder vrijwilligers, aan bod over hun rol binnen het hospice en hoe zij de zorg voor mensen in de laatste levensfase ervaren.
Palliatieve zorg voor mensen met een verstandelijke beperking
Onderwijsmateriaal
Een uitgebreid overzicht met diverse materialen (boeken, artikelen, onderzoeken en films) over palliatieve zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Afhankelijk van het thema kan het gekozen materiaal gebruikt worden ter verdieping, het ontwikkelen van onderwijs en voor stageopdrachten.
Dame Cicely Saunders describes the principles of palliative care
Onderwijsmateriaal
Interview met Cicely Saunders (11 minuten) over het begin van palliatieve zorg en het ontstaan van de grondbeginselen van palliatieve zorg.
Richtlijn Palliatieve zorg voor mensen met COPD
Onderwijsmateriaal
De richtlijn en samenvatting 'palliatieve zorg bij mensen met COPD' is als achtergrondinformatie te gebruiken bij verdieping in palliatieve zorg en COPD. De richtlijn besteedt veel aandacht aan het patiëntenperspectief. De wensen van de patiënt zijn namelijk van groot belang voor het verdere behandelproces in deze fase van COPD.
Themaweek palliatieve zorg voor MBO: PPT
Onderwijsmateriaal
Presentatie over stukje theorie palliatieve zorg, palliatief redeneren, oefenen met casuïstiek en de vertaling naar de praktijk in het kader van een themaweek palliatieve zorg voor MBO, leerjaar 3 (BBL verpleegkunde). De presentatie kan voor eigen gebruik worden aangepast.
Palliatieve zorg
Onderwijsmateriaal
Op de website palliatievezorg.nl is een verzameling aan algemene informatie over palliatieve zorg te vinden. De website kan dienen als bronmateriaal voor een algemene introductie over palliatieve zorg.
Samenspel met mantelzorgers en vrijwilligers
Onderwijsmateriaal
Een praktijkgerichte kennisbundel met zes thema's gericht op het samenwerken met mantelzorgers en vrijwilligers. Met een introductievideo, gerichte opdrachten en tips wordt elk thema onder de aandacht gebracht. Tevens zijn diverse variaties en combinaties mogelijk. De kennisbundel kan mbo-docenten waaronder Welzijn en Zorg opleiding een extra impuls geven in de lessen.
Signalering in de palliatieve fase
Onderwijsmateriaal
Zorgvragers in de palliatieve fase zijn gebaat bij goede zorg. Hierbij is tijdige signalering essentieel om onnodige problemen in deze laatste fase te voorkomen. De methode Signalering in de palliatieve fase biedt verzorgenden concrete handvatten voor signalering, uitvoering en evaluatie van zorg.
Hulpmiddelen voor goede palliatieve zorg in de GGZ
Onderwijsmateriaal
GGZ Centraal heeft een aantal instrumenten ontwikkeld waarmee ook andere ggz-organisaties zonder palliatieve unit kunnen werken aan goede palliatieve zorg voor hun patiënten. Enkele voorbeelden zijn: de handleiding ‘Palliatieve zorg voor mensen met een psychiatrische stoornis’, het laatste wensenboekje, een checklist palliatieve fase.
Palliatieve terminale zorg in instellingen voor geestelijke gezondheidszorg
Onderwijsmateriaal
In het kader van deze kwalitatieve explorerende studie, heeft het Trimbos-instituut interviews gehouden in GGZ-instellingen met behandelaars en verpleegkundigen. De rapportage beschrijft en evalueert de studie naar de palliatieve terminale zorg in geestelijke gezondheidszorg (GGZ)-instellingen in Nederland.
Zorgmijding onder dak- en thuislozen: lessen uit de werkwijze van straatpastors en geestelijk verzorgers
Onderwijsmateriaal
Sinds 2016 wordt onderzoek gedaan naar passende palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn. Deze groep is lastig in beeld te brengen zowel in onderzoek als in de praktijk. Ze zoeken vaak geen hulp en de formele zorg sluit niet aan. Deze handreiking met adviezen en aanbevelingen gaat niet specifiek over palliatieve zorg, omdat eerst meer inzicht nodig is in zorgmijding.
Palliatieve zorg voor mensen die dak- en thuisloos zijn: een praktische handleiding
Onderwijsmateriaal
Wat houdt palliatieve zorg voor mensen die dak- of thuisloos zijn (geweest) in? En hoe kan u deze zorg optimaal aan laten sluiten bij de zorgbehoeften en problemen van de doelgroep? De handreiking is bedoeld voor hulpverleners, begeleiders, vrijwilligers en managers in de maatschappelijke opvang, verslavingszorg en geestelijke gezondheidszorg (FACT-teams) en anderen die te maken hebben met dak- en thuislozen en meer willen weten over palliatieve zorg.
Palliatieve zorg bij mensen met een psychiatrische stoornis, gids voor de praktijk
Onderwijsmateriaal
Een gids bestaande uit vier delen. Het verduidelijkt diverse ontwikkelingen in de psychiatrie en palliatieve zorg; het geeft adviezen voor GGZ-instellingen om te komen tot beleid en/of een handboek palliatieve zorg voor de eigen instelling; het reikt thema’s aan voor de praktijk en het biedt een kader per fase van de palliatieve zorg symptomen die kunnen optreden, onder te brengen.
Webshop Palliaweb
Onderwijsmateriaal
Webshop waarin divers (onderwijs)materiaal is te downloaden over palliatieve onderwerpen o.a. over besluitvorming, signalering, zorgpad stervensfase, psychosociale zorg, palliatieve sedatie. Voor docenten en studenten gratis te downloaden.
Medische beslissingen rond het levenseinde bij mensen met een verstandelijke beperking
Onderwijsmateriaal
De NVAVG standaard ' Medische beslissingen rond het levenseinde bij mensen met een verstandelijke beperking' is door de aard van het onderwerp nogal beschouwend van karakter. Er is gekozen de Standaard op een praktijkgerichte manier samen te vatten om de arts bij de dagelijkse concrete praktijkvragen te ondersteunen.
Palliatieve zorg en verstandelijke beperking
Onderwijsmateriaal
De website van het kennisplein gehandicaptenzorg bevat met informatie, recente onderzoeken en ontwikkelingen. Palliatieve zorg voor mensen met een verstandelijke beperking is minder goed ontwikkeld dan de palliatieve zorg in de algemene bevolking.
Bijna Thuis Huis - Leven in een Hospice
Onderwijsmateriaal
Film van 19 minuten over het leven in een hospice (bijna thuis huis) in Den Haag. De film is te gebruiken als illustratie over wat een hospice kan betekenen voor terminaal zieke mensen.
Wij vinden kennis belangrijk Draag bij aan de verbetering van dit platform en deel hier jouw kennis, tips en tools! Of geef je op voor de PZNL-nieuwsbrief en blijf op de hoogte van nieuws op het gebied van palliatieve zorg.