Gereed voor proactieve zorgplanningsgesprekken bij dementie

Het aantal mensen met dementie neemt toe. Dementie leidt tot een geleidelijke achteruitgang in zowel fysiek als mentaal functioneren, waardoor het in een latere fase moeilijk kan zijn voor mensen met dementie om hun wensen rondom toekomstige zorg en het levenseinde kenbaar te maken. Daarom is het belangrijk dat zorgverleners tijdig in gesprek gaan met mensen met dementie en hun naasten over hun waarden, wensen en keuzes voor toekomstige zorg. Dit proces wordt ook wel proactieve zorgplanning genoemd: het tijdig nadenken over, bespreken en eventueel vastleggen van wensen, waarden en behoeften rondom toekomstige zorg en ondersteuning.

Een belangrijke voorwaarde voor deze gesprekken is ‘gereedheid’. Dit verwijst naar de bereidheid en het vermogen van mensen met dementie, hun naasten én zorgverleners om in gesprek te gaan over de voortgang van de ziekte, de huidige situatie en mogelijke toekomstscenario’s. Omdat een diagnose dementie vaak grote impact heeft, kan het moeilijk zijn om al vroeg over de toekomst te praten. Toch helpt een tijdig gesprek om zorg en ondersteuning later beter af te stemmen op wat voor de patiënt belangrijk is.

Het door ZonMw gefinancierde GEREED-project, geïnitieerd door het Expertisecentrum Palliatieve Zorg van het Leids Universitair Medisch Centrum, richt zich op het vergroten van deze gereedheid bij patiënten, naasten en zorgverleners van diagnose tot de laatste levensfase. In het project is een scholing voor zorgverleners ontwikkeld en zijn bestaande gesprekshulpen ingezet. Hiermee wordt de samenwerking tussen verschillende zorgsettingen bevorderd zodat deze gesprekken tijdig en structureel kunnen plaatsvinden.

E-learning voor zorgverleners
Als onderdeel van het project is een e-learning ontwikkeld voor zorgverleners die betrokken zijn bij de zorg voor mensen met dementie. De e-learning helpt hen om gereedheid te herkennen bij mensen met dementie en hun naasten, en biedt praktische handvatten om gesprekken over proactieve zorgplanning te starten en te voeren. Ook worden deelnemers vertrouwd gemaakt met beschikbare gesprekshulpen die het proces kunnen ondersteunen. 

In 2025 werd een pilot uitgevoerd met 96 zorgverleners om het effect van de e-learning te evalueren. De resultaten laten zien dat het zelfvertrouwen van zorgverleners bij het voeren van gesprekken over proactieve zorgplanning significant toenam. Ook verbeterde hun vaardigheid in patiënt- en familiegerichte gesprekken over het levenseinde en in het omgaan met culturele en ethische vraagstukken. Daarnaast bleek dat de e-learning daadwerkelijk bijdroeg aan gesprekken in de praktijk: driekwart van de deelnemers spraken na het volgen van de e-learning  met mensen met dementie of naasten over proactieve zorg, en meer dan de helft voerden of planden een vervolggesprek.

Op basis van deze resultaten is de e-learning verder doorontwikkeld. De nieuwe versie is sinds februari 2026 online beschikbaar via www.medischonderwijs.nl. Na inloggen kan je zoeken op de term ‘Gereed’. De e-learning is kosteloos en duurt ongeveer 1 tot 1,5 uur. Omdat het een online scholing betreft, kunnen zorgverleners deze op elk moment volgen en tussentijds pauzeren. Daarmee vormt de e-learning een laagdrempelige manier om kennis en vaardigheden rondom proactieve zorgplanning bij dementie te versterken.