Pilots casemanager palliatieve zorg gestart in Midden-Nederland

Eén aanspreekpunt voor meer continuïteit en kwaliteit van palliatieve zorg

In de Midden-Nederland is een belangrijke stap gezet om palliatieve zorg beter te organiseren. In Amerongen, Doorn en Leersum zijn onlangs pilots met de Casemanager Palliatieve Zorg gestart. Binnenkort volgen meer plaatsen, waaronder Utrecht. Met deze pilots onderzoeken de Netwerken Palliatieve Zorg Midden-Nederland  (NPZ Utrecht Stad en Zuidoost-Utrecht, NPZ Eemland en NPZ Noordwest-Utrecht en Utrecht Zuid) hoe meer samenhang, continuïteit en regie kan worden geboden aan patiënten in de laatste levensfase en hun naasten.

Waarom een casemanager palliatieve zorg?

In 2023 overleden in de regio Zuidoost Utrecht en Utrecht Stad, Noordwest-Utrecht en Utrecht Zuid 7.517 mensen, van wie 4.818 potentieel behoefte hadden aan palliatieve zorg. Uit een regionale verkenning onder patiënten, naasten en zorgverleners blijkt dat palliatieve zorg vaak als gefragmenteerd en onoverzichtelijk wordt ervaren. Wisselende zorgverleners en onduidelijke afstemming zorgen voor onrust en stress, juist in een kwetsbare fase.
Vanuit het patiëntenperspectief is het belang van een vast aanspreekpunt helder. Dit sluit aan bij de aanbevelingen uit het boekje Een kwestie van geluk, waarin wordt benadrukt hoe belangrijk het is dat patiënten en naasten iemand hebben die hen begeleidt, overzicht houdt en helpt de weg te vinden in zorg en ondersteuning.

Wat is de rol van de casemanager palliatieve zorg?

De casemanager palliatieve zorg is een  in palliatieve zorg gespecialiseerde eerstelijns zorgprofessional die patiënten en hun naasten begeleidt, zonder in veel gevallen ook de uitvoerende zorg te leveren. De casemanager:

• biedt overzicht en coördinatie,
• is een vast aanspreekpunt voor patiënt, naasten en zorgverleners,
• ondersteunt bij proactieve zorgplanning,
• verbindt zorgverleners binnen de eerste lijn en sociaal domein. 

Belangrijk om te benadrukken is dat dit is geen nieuwe functie is, maar een rol die wordt ingevuld door bestaande professionals, zoals (oncologie)verpleegkundigen die een extra module hebben gevolgd of verpleegkundigen met een post HBO opleiding palliatieve zorg. Het is de bedoeling dat de casemanager vroegtijdig in beeld komt bij patiënten en naasten en zo proactief mensen kan begeleiden. 

Anja Flipsen, gespecialiseerd verpleegkundige oncologie en palliatieve zorg bij Careyn, benadrukt de meerwaarde van deze rol en start binnen de pilot als casemanager palliatieve zorg in Overvecht: “De casemanager palliatieve zorg biedt cliënten en naasten een vast aanspreekpunt in de laatste levensfase. Iemand die overstijgend meekijkt, de sociale kaart kent en oog heeft voor de lichamelijke, psychosociale en zingevingsvragen die kunnen ontstaan. Door tijdig wensen en behoeften bespreekbaar te maken en samen te werken met huisarts en wijkverpleegkundige, krijgen mensen meer grip en regie in een onzekere periode. Juist bij de betrokkenheid van meerdere zorgverleners helpt de casemanager om zorg en communicatie te stroomlijnen, kwetsbare overdrachtsmomenten te begeleiden en gezamenlijk te werken aan passende zorg. Het is geen extra zorgverlener, maar een duidelijke rol, bij uitstek passend bij een gespecialiseerd verpleegkundige of betrokken praktijkprofessional, zodat het voor iedere cliënt helder is wie dit aanspreekpunt is. In dit project willen we die duidelijkheid niet alleen voor mensen met kanker, maar voor iedereen met een levensbedreigende aandoening realiseren.”

Samenwerking en verwijzing

De inzet van de casemanager palliatieve zorg begint bij de huisarts. Vanuit diens regierol en behandelrelatie met de patiënt signaleert de huisarts wanneer palliatieve zorg passend is en kan hij of zij, in afstemming met patiënt en naasten, de casemanager betrekken en het eerste contact initiëren. Zo wordt de casemanager tijdig betrokken en ontstaat er meer samenhang, ondersteuning en proactieve zorg rondom patiënt en naasten, terwijl de huisarts medisch eindverantwoordelijk blijft.

Meerwaarde voor de huisarts

Ook voor huisartsen biedt de casemanager palliatieve zorg duidelijke voordelen. Door vroegtijdige afstemming, overzicht en kennis van de sociale kaart ontstaat rust en continuïteit in het zorgproces.

Wilke Meijering-Mackaaij, palliatieve zorg verpleegkundige bij Hospice De Wingerd, vertelt hierover: “De inzet van een casemanager palliatieve zorg draagt bij aan continuïteit voor de patiënt, doordat deze proactief meedenkt, coördineert en afstemt met betrokken zorgverleners. Tijdige inzet versterkt de kwaliteit van palliatieve zorg voor zowel patiënten als hun naasten, door begeleiding en laagdrempelige ondersteuning bij keuzes rondom behandeling en beslissingen in de laatste levensfase.”
Huisarts Mark Moors merkt het verschil dagelijks: “Vanaf het begin is er een plan: wat zijn de wensen, wat is er mogelijk? De casemanager kent alle lijntjes. Ik denk dat wij daardoor betere zorg kunnen leveren aan al onze patiënten.” 

Ervaringen uit de praktijk laten zien dat proactieve inzet leidt tot minder crisissituaties, betere afstemming en meer ruimte voor passende zorg op het juiste moment.

_{v.l.n.r. Sandra Mulder (palliatieve zorg verpleegkundige), Willemien Smelt (huisarts) en Wilke Meijering-Mackaaij (palliatieve zorg verpleegkundige)}

Scholing: nu mogelijk via de pilot

Om zorgverleners goed toe te rusten voor deze rol, is een post-HBO opleiding palliatieve zorg beschikbaar. Deze opleiding geldt als belangrijke basis, maar deelname hieraan is geen voorwaarde om binnen de pilot te starten. 
Omdat in Midden-Nederland het aantal zorgverleners met een afgeronde post-HBO palliatieve zorg nog beperkt is, wordt vanuit de pilot aanvullend een praktische 2-daagse scholing aangeboden als laagdrempelige instap en voorbereiding op de rol. Deze modulaire scholing is ontwikkeld en verzorgd door de Hogeschool Utrecht en richt zich met name op oncologieverpleegkundigen en andere verpleegkundigen die de rol van casemanager vervullen zonder post-HBO palliatieve zorg. Onderwerpen zijn onder andere palliatieve zorg bij orgaanfalen, kwetsbare ouderen en dementie, psychische problematiek en samenwerking in de rol van casemanager. De training is inmiddels afgerond en wordt geëvalueerd; de Hogeschool Utrecht onderzoekt of deze scholing of ander modulair onderwijs op het gebied van palliatieve zorg in de toekomst ook breder beschikbaar kan worden gesteld.

Daarnaast zijn er flexibele scholingsmogelijkheden, zoals het volgen van losse modules of het incompany volgen van (delen van) de opleiding binnen de eigen organisatie.

Onlangs vond de eerste scholingsdag plaats: “Een mooie start met een gemotiveerde groep zorgprofessionals uit verschillende organisaties. Dit is nog maar het begin.”

Pilot met oog op de toekomst

De inzet van casemanagers palliatieve zorg bevindt zich nadrukkelijk in de pilotfase. De komende periode worden ervaringen en resultaten zorgvuldig geëvalueerd. Op basis hiervan wordt bekeken of en hoe deze rol kan worden opgeschaald en een structurele plek kan krijgen binnen de Transformatie palliatieve zorg Midden-Nederland.

Meer informatie?

Ben je geïnteresseerd in een pilot of wil je meer weten over de scholingsmogelijkheden? Neem contact op met jouw Mirjam Velting of Lars Luijkx.