Implementatie SigMa Thuis: het doorontwikkelen van de SigMa-methodiek voor de thuiszorgsetting.

Aanleiding SigMa Thuis

In Nederland blijven mensen steeds langer thuis wonen aan het einde van hun leven. Daarbij wordt palliatieve zorg vaak (te) laat gestart omdat achteruitgang, verandering en behoeften van de thuiszorgcliënten niet altijd tijdig worden herkend en besproken.

Om herkennen en bespreken van achteruitgang door zorgmedewerkers te verbeteren is de afgelopen jaren de SigMa-methodiek ontwikkeld voor gebruik in verpleeghuizen. Middels actie-onderzoek is een stappenplan en een set met meetinstrumenten ontwikkeld. 

Omdat achteruitgang ook in de thuiszorgsetting te laat wordt herkend en besproken, is onderzocht of de SigMa-methodiek doorontwikkeld kon worden voor deze setting. Omdat het verpleeghuis en de thuiszorgsetting van elkaar verschillen, richtte dit project zich op het aanpassen van de SigMa-methodiek tot de SigMa Thuis-methodiek en op de implementatie daarvan. 

Doelstelling

Het doel was te onderzoeken of de methodiek passend en toepasbaar is binnen de thuiszorgsetting en bij zou dragen aan het verbeteren van het herkennen en bespreken van achteruitgang door medewerkers in de thuiszorg. De SigMa-methodiek (SigMa stappenplan en -set) is daarom met thuiszorgmedewerkers doorontwikkeld. Samen met zorgmedewerkers, welzijnsmedewerkers en huishoudelijk ondersteuners zijn wij op zoek gegaan naar ondersteunende instrumenten die aansluiten bij hun behoeften, werkwijzen en wensen, en is gekeken hoe de stappen van de Sigma-methodiek het beste vorm gegeven kon worden in de thuiszorgsetting.

Werkwijze

Dit implementatieproject bestond uit vier fasen: 

Fase 1 – De eerste aanpassingen zijn gedaan aan de bestaande methodiek op basis van een inventarisatie van de mogelijke werkwijzen in de thuiszorg. Deze inventarisatie is gedaan middels een semigestructureerde interviewstudie onder zorgmedewerkers, welzijnsmedewerkers en huishoudelijk ondersteuners. Daarnaast is een invitational conference met betrokken experts georganiseerd om de bevindingen te bespreken. 

Fase 2 – De aangepaste SigMa-methodiek is geïmplementeerd en geëvalueerd. 
SigMa Thuis coördinatoren van de twee deelnemende organisaties hebben de aangepaste SigMa-methodiek geïmplementeerd bij twee teams per organisatie door middel van het doorlopen van het SigMa-stappenplan. Gelijktijdig liep een evaluatie, om na te gaan in hoeverre de SigMa-methodiek te implementeren is met behulp van lokale SigMa Thuis-coördinatoren en welke aanpassingen aan de methodiek, specifiek voor de thuiszorgsetting, nodig waren.

Fase 3 - De aanpassingen op basis van de implementatie en evaluatie zijn doorgevoerd in de handreiking.

Fase 4 - Als laatste is aandacht besteed aan de verspreiding en borging. In een tweede invitational conference is met de betrokken experts besproken hoe de verspreiding en de borging van de methodiek in de thuiszorg verder vorm kan worden gegeven. 

Resultaten

Uit fase 1 van het onderzoek blijkt dat wat voor de ene discipline een belemmering is, voor een andere juist bevorderend kan werken en vice versa. Belemmerende en bevorderende factoren zijn gevonden binnen vier thema’s: kennis, tijd, communicatie en samenwerking, en relatie met cliënten en naasten. Het artikel dat is geschreven over de interviewstudie is geaccepteerd voor publicatie bij BMC Palliative Care. 

In fase 2 bleek dat het mogelijk is om de SigMa Thuis-methodiek te implementeren. Aandachtspunten hierbij zijn onder andere het belang van een relatief stabiel team, de aanwezigheid van een actieve kartrekker en goede, brede communicatie binnen de organisatie gedurende het hele implementatieproces. Bovendien bleek dat met de handreiking het gebruik van instrumenten in de praktijk gestimuleerd wordt en het bewustzijn van de thuiszorgmedewerkers met betrekking tot het herkennen en bespreken van achteruitgang wordt versterkt. Ongeveer de helft van de deelnemers aan de implementatie heeft ervaren dat de SigMa Thuis-methodiek heeft geholpen bij het beter herkennen en bespreken van achteruitgang en mogelijk palliatieve zorgbehoeften, omdat het ondersteuning biedt bij het implementeren van instrumenten en zorgt voor bewustwording.

Fase 3 en 4 hebben geleid tot de eindproducten, bestaande uit de SigMa Thuis-handreiking en de bijbehorende factsheet voor implementatie: 

•    De factsheet is een kort en overzichtelijk document waarin het doel, het belang en de stappen van de SigMa Thuis-methodiek worden uitgelegd. 
•    De aangepaste handreiking is een gebruiksvriendelijke, ingekorte en vereenvoudigde versie van de SigMa-methodiek, specifiek ontwikkeld voor de thuiszorg. Ook de SigMa-set is aangepast aan de setting. Instrumenten zijn vervangen door meetinstrumenten die beter aansluiten bij de thuiszorgpraktijk, met meer aandacht voor zelfredzaamheid, vermoeidheid en de grotere diversiteit aan cliënten. Zie hier: Handreiking SigMa Thuis 2026.
 

Financiering

Dit project wordt mogelijk gemaakt door ZonMw en maakt deel uit van het programma Palliantie. Meer dan zorg.

Contact:
Roeline Pasman en Bregje Onwuteaka-Philipsen 
Amsterdam UMC, locatie VUmc
eol@amsterdamumc.nl