Hoe Welzijn Steenderen het dorp aan het nadenken kreeg over levenswensen

Harriëtte van Kuijk, lid van de cliëntenraad van HOOG (de regionale huisartsenorganisatie in Oost-Gelderland) en bestuurslid van Welzijn Steenderen, vertelt hoe een inspirerend idee uitgroeide tot een reeks succesvolle voorlichtingsavonden over levenswensen.

“Tijdens een bijeenkomst met diverse cliëntenraden raakte ik geïnspireerd door het project Passende zorg in de laatste levensjaren,” vertelt zij. “Dit actuele onderwerp wilde ik graag onder de aandacht brengen in mijn eigen omgeving.” Via Welzijn Steenderen vond zij een passende ingang. Al snel meldden veertig inwoners van Steenderen zich aan voor een reeks van vijf themabijeenkomsten, tegen een kleine vergoeding voor de koffie.

Waardevolle inzichten uit de bijeenkomsten
Inwoners gaven aan dat de avond met de notaris als het meest informatief werd ervaren. “Maar,” nuanceert zij, “de bijeenkomst met de huisartsen was het meest waardevol. Door de kleine groepen ontstond veel interactie. Er was enorme belangstelling voor onderwerpen als euthanasie en euthanasie bij dementie. Dat zijn lastige thema’s waar de huisartsen heel zorgvuldig en genuanceerd over spraken.”

Zelf was Harriëtte het meest betrokken bij de derde avond, waarin levenswensen centraal stonden. “In het leven kun je veel belangrijke momenten plannen, zoals trouwen of met pensioen gaan. Een diagnose plan je niet – die zet je leven op zijn kop.” Ze wijst erop dat er in gesprekken tussen arts en patiënt veel mis kan gaan. “Ik heb meegemaakt dat iemand in paniek raakte toen een arts zei: ‘Ik kan niets meer voor je doen’, terwijl diegene werd verwezen naar palliatieve zorg.”

Een uitspraak die haar hielp bij het maken van keuzes deelt ze graag: ‘Je kunt dagen aan je leven toevoegen, maar ook leven aan je dagen.’ Ze besluit met een belangrijk advies aan de inwoners: “Het is belangrijk dat een arts duidelijk aangeeft wanneer een behandeling geen meerwaarde meer heeft. Ik adviseerde mensen om zo’n gesprek – met toestemming – op te nemen, zodat je het later rustig kunt terugluisteren, bijvoorbeeld samen met familie. Dat geeft veel duidelijkheid, ook voor de arts.” De reeks van vijf informatiebijeenkomsten was als volgt opgebouwd.

Vijf informatiebijeenkomsten
De reeks begon met de laagdrempelige Achterhoekse campagne Praat vandaag over morgen. Met behulp van de zogenoemde ‘Praatpotten’ kwamen gesprekken over thema’s als wonen, gezond en fit blijven en omzien naar elkaar (zorg) goed op gang. “Hoewel de groepen groot waren, werd duidelijk dat er behoefte is aan een andere kijk op zorg,” merkt Harriëtte op.

Dat leidde tot een nieuw idee. “We denken erover om zogenoemde Voorzorgcirkels op te zetten, voortbouwend op de bestaande Ondersteuningsservice. Het doel is inwoners te helpen hun weg te vinden naar het sociaal team en de thuiszorg, maar ook om aandacht te geven aan hoe mensen elkaar kunnen ondersteunen en hulp kunnen vragen.”

De tweede avond stond in het teken van Testamenten en levenstestamenten. Een notaris informeerde de aanwezigen over de mogelijkheden en aandachtspunten bij het opstellen
ervan. Daarbij werd ook expliciet stilgestaan bij het verschil tussen een levenstestament en de laatste wilsbeschikking, omdat deze begrippen vaak met elkaar worden verward.

De derde bijeenkomst, Levenswending, ging over de impact van een diagnose van een ernstige ziekte. Medewerkers van thuiszorg en het sociaal team, samen met Willem (begeleiding bij levensvragen), gaven uitleg over regelmogelijkheden, waaronder zorg voor mensen met dementie.

Het vierde thema richtte zich op de Huisartsenzorg, met speciale aandacht voor proactieve zorgplanning, het tijdig nadenken over wensen en grenzen. Daarbij werd ook het nut van een wilsbeschikking besproken. Na de pauze gingen twee huisartsen afzonderlijk in gesprek met kleine groepen over onderwerpen als wilsverklaringen en euthanasie. Ook een palliatief verpleegkundige en een medewerker van een hospice leverden een bijdrage.

De reeks werd afgesloten met Passend afscheid. Een medewerker van de uitvaartbegeleiding vertelde over de verschillende mogelijkheden. Na de pauze werd gesproken over rouwverwerking en het omgaan met verlies.

Vervolg
De thema’s hebben duidelijk geleefd in Steenderen. “We hoorden dat veel mensen niet op de hoogte waren van de bijeenkomsten, maar wel interesse hadden,” vertelt Harriëtte. Daarom staat in het najaar van 2026 opnieuw een reeks van vijf avonden gepland. Dezelfde professionals werken hier graag opnieuw aan mee en ook de volgorde van de thema’s blijft behouden.

“Gewoon doen,” is haar advies aan andere professionals. “Een vriendin van mij organiseert vergelijkbare bijeenkomsten in Zutphen en we hebben ons idee gedeeld met meerdere welzijnsorganisaties. Iedereen die interesse heeft in een dergelijk initiatief kan bij ons terecht voor informatie, advies of begeleiding.”