Hulpmiddelen voor gezamenlijke besluitvorming
Publicatie

Hulpmiddelen voor gezamenlijke besluitvorming

  • Datum publicatie 5 oktober 2020
  • Type artikel
Contactpersoon Marjolein Verkammen IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland)
Laatst geactualiseerd: 5 oktober 2020

Wanneer patiënten niet meer te genezen zijn, worden arts en patiënt geconfronteerd met moeilijke dilemma’s rondom het wel of niet starten van een behandeling. Door de komst van meer behandelmogelijkheden worden keuzes complexer en moeten verschillende opties tegen elkaar worden afgewogen met verschillende voor- en nadelen. Daarbij speelt ook de afweging tussen de kwaliteit versus de kwantiteit van leven. Een behandeling kan gericht zijn op het verlichten van symptomen, het behouden of verbeteren van kwaliteit van leven en/of het verlengen van overleving. De bijwerkingen van een behandeling of de verwachte klachten bij niet- behandelen spelen uiteraard een rol bij de afweging. Door de verschillende behandeldoelen en de beschikbaarheid van meer (op de ziekte gerichte) behandelopties kunnen beslissingen complex zijn.

Gezamenlijke besluitvorming is bij behandelkeuzes belangrijk. Ook bij de keuze om geen behandeling te starten of continueren. Gezamenlijke besluitvorming is een continu proces waarin de arts en de patiënt gezamenlijk bespreken welk medisch beleid het beste bij de patiënt past. Hierbij worden alle opties, voor- en nadelen, patiëntvoorkeuren en omstandigheden worden meegenomen. Het wederzijds uitwisselen van informatie en de gelijkwaardigheid tussen arts en patiënt staan centraal bij gezamenlijke besluitvorming.

Stappen van gezamenlijke besluitvorming

  1. De zorgverlener informeert de patiënt dat er een beslissing moet worden genomen en dat de mening van de patiënt hierin belangrijk is.
  2. De zorgverlener legt de opties uit en de voor- en nadelen van elke optie, inclusies af te wachten of geen ziektegerichte behandeling.
  3. De zorgverlener en de patiënt bespreken de voorkeuren van de patiënt. De zorgverlener ondersteunt de patiënt in het afwegen (deliberatie).
  4. De zorgverlener en de patiënt bespreken in welke mate de patiënt wil meebeslissen, nemen een beslissing of stellen deze uit, en bespreken mogelijk vervolg.

Bron: A M Stiggelbout, A H Pieterse, J C J M De Haes. Shared decision making: Concepts, evidence, and practice.

Er zijn vier stappen te onderscheiden. In de eerste stap informeert  de zorgverlener de patiënt dat er een beslissing moet worden genomen en dat de mening van de patiënt hierin belangrijks is. Daarbij ligt de nadruk op het gezamenlijke proces en dat ieder zijn eigen inbreng heeft. In de tweede stap worden de voor- en nadelen van de verschillende behandelmogelijkheden besproken en de kansen ingeschat, inclusief het afzien van een ziektegerichte behandeling. De patiënt moet het gevoel krijgen dat er iets te kiezen is. In de derde stap worden de wensen, verwachtingen en zorgen van de patiënt tot de genoemde opties in kaart gebracht. De zorgverlener ondersteunt bij de deliberatie (wikken en wegen). In de vierde en laatste stap wordt de rolvoorkeur van de patiënt verkend en wordt een besluit genomen of uitgesteld. Ook wordt het mogelijke vervolg besproken. 

Belangrijk te noemen is dat gezamenlijke besluitvorming geen statische stappen zijn en dat er teruggekomen kan worden op een besluit. NFK heeft deze stappen van gezamenlijke besluitvorming vertaald naar een zakkaartje voor zorgverlener, waarbij voorbeeldvragen en zinnen zijn genoemd die zorgverleners kunnen gebruiken in hun gesprek met de patiënt. Het model kan ook worden aangepast aan de situatie en doelgroep. Als voorbeeld heeft Vilans, de landelijke kennisorganisatie voor langdurige zorg, het model aangepast aan kwetsbare ouderen en heeft daarbij enkele stappen aan het model toegevoegd om de behoeften en wensen van ouderen beter in kaart te brengen.


Bekijk de themapagina over kwaliteit van leven 

Contactpersoon Marjolein Verkammen IKNL (Integraal Kankercentrum Nederland)
Laatst geactualiseerd: 5 oktober 2020
Het nieuwe onderwijsplatform
Het onderwijsplatform biedt opleiders en docenten concrete handvatten om palliatieve zorg nog beter in hun onderwijs te verankeren. (Aankomend) zorgverleners vinden er het compleetste overzicht van bij- en nascholingen over palliatieve zorg.