Onderwijsmaterialen

Hier vind je onderwijsmaterialen over de palliatieve zorg voor zowel scholing als bijscholing, voor diverse niveaus (waaronder wo, hbo en mbo) en in verschillende vormen, variërend van hele lespakketten tot lesonderdelen, van casuïstiek, presentaties tot video’s en animaties en websites.

Het aanbod op Palliaweb is tot stand gekomen door bereidheid van aanbieders om hun materialen op deze site te delen. 

Ook de toolboxen van de twee Palliantieprojecten Pasemeco (voor wo) en EDUPAL (voor hbo en mbo) zijn in het overzicht te vinden. De leermaterialen uit deze toolboxen zijn aangeduid met de vermelding ‘Dit onderwijsmateriaal is door de projecten Pasemeco en/of Edupal aangemerkt als geschikt onderwijsmateriaal voor het initieel onderwijs.’

Het project Pasemeco heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor studenten Geneeskunde. In deze toolbox zijn materialen verzameld die op dit moment al gebruikt worden voor het wetenschappelijk onderwijs over palliatieve zorg of daar geschikt voor zouden zijn. Daarnaast ontwikkelde het Pasemeco-team zelf onderwijs, met name voor gebieden die in veel curricula onderbelicht blijven zoals ACP en de zingevingsdimensie van de zorg. Ook deze zijn opgenomen in de toolbox.

De materialen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden binnen de acht opleidingen Geneeskunde in Nederland.

Pasemeco (2016 – 2020) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg'.

Doel 

Het doel van Pasemeco is de integratie van palliatieve zorg in de basiscurricula van alle geneeskundeopleidingen in Nederland. Studenten geneeskunde moeten bewust worden van het feit dat geneeskunde niet alleen gaat om curatieve zorg en moeten ook binnen een palliatieve setting adequaat om kunnen gaan met diagnostiek en behandeling.

Resultaat Pasemeco: toolbox 

Het projectteam Pasemeco onderzocht, ontwikkelde, implementeerde en evaluaeerde een multifunctionele blended-learning toolbox die geïntegreerde palliatieve zorg onderwijsprogramma’s aanbiedt voor undergraduate medical curricula om geneeskundestudenten voor te bereiden op palliatieve zorg. De toolbox is ontwikkeld op basis van een lijst met beroepstaken palliatieve zorg voor de basisarts

De onderwijsprogramma’s uit de toolbox bestaan uit onderwijsvormen die authentiek leren over palliatieve zorg in medische curricula (bachelor en master) mogelijk maken. Omdat curricula hun eigen opbouw en signatuur hebben, zijn materialen ontwikkeld die ondersteunend, uitwisselbaar en inpasbaar zijn binnen de verschillende curricula - met als uiteindelijk doel studenten beter uit te rusten voor het begeleiden van patiënten bij palliatieve zorg.

Betrokkenen

De opleidingsdirecteuren van de acht Universitaire Medische Centra in Nederland tekenden in 2015 een intentieverklaring ter ondersteuning van het Pasemeco-project. Van alle faculteiten werden docenten, curriculum coördinatoren, artsen en onderwijsdeskundigen betrokken die samen met de projectgroep zorg droegen voor een passende uitvoering binnen het eigen curriculum.

​Pasemeco werd mogelijk gemaakt door ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Het maakt onderdeel uit van het programma 'Palliantie. Meer dan zorg.'

Handleiding

De handleiding voor het gebruik van de toolbox bevat naast de achtergrond en ontwerpprincipes onder meer ontwerprichtlijnen voor integratie van taakgericht onderwijs. 

De naam Pasemeco

Pasemeco betekent in het Esperanto ‘vergankelijkheid’. Tegelijkertijd is het een acroniem dat staat voor:

Palliative care
Alliance
Sharing
Educational tools for
MEdical student
COmpetencies development

Het project EDUPAL heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor mbo- en hbo-studenten. Dit project was gericht op de implementatie van palliatieve zorg in de basiscurricula voor verzorgenden en verpleegkundigen in Limburg en Zuidoost Brabant. Aan de hand van vastgestelde basiscompetenties voor deze professionals werd een toolbox met leermaterialen voor docenten in het mbo en hbo ontwikkeld. 

EDUPAL (2016 – 2019) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg' . 

Doel

Doel van EDUPAL is het inbedden van palliatieve zorg in de initiële opleiding van studenten verpleegkunde en verzorging (mbo en hbo), opdat ze bij hun afstuderen beschikken over de minimaal vereiste competenties op het gebied van palliatieve zorg.

Resultaat

De door EDUPAL ontwikkelde toolbox reikt docenten van hogescholen en ROC’s materialen aan om hun lessen over palliatieve zorg invulling te geven en zo verpleegkundigen en verzorgenden voor te bereiden op hun taken en verantwoordelijkheden in de palliatieve zorg. Deze toolbox omvat teksten, animaties, video’s, presentaties, casuïstiek, tools en websites over verschillende onderwerpen in de palliatieve zorg, waaronder: palliatieve zorg en organisatie, symptoombestrijding, samenwerken, communiceren, stervensfase, pro-actieve zorgplanning en zelfzorg.

Opzet

Eerst werd vastgesteld welke competenties verpleegkundigen en verzorgenden moeten hebben en wat dat betekent voor hun opleiding. Daarvoor werd literatuuronderzoek gedaan en zijn 48 zorgprofessionals, docenten en zorgmanagers en 122 studenten ondervraagd. Patiënten en naasten werden gevraagd wat zij vinden dat een verzorgende of verpleegkundige moet kunnen. Omdat docenten veel behoefte hadden aan bij- en nascholing, kwam er een scholing in 5 dagdelen voor docenten van mbo én hbo samen. 

Drie gouden lessen voor docenten verpleegkunde aan mbo-/hbo-opleidingen

1.     Begin vroeg in het curriculum met palliatieve zorg – liefst nog vóór de eerste stage – en bouw van hieruit een doorlopende leerlijn op. Bespreek na een stage de ervaringen met palliatieve zorg.

2.     Besteed aandacht aan het werken met meetinstrumenten, gespreksvoering, zingevingsvragen, omgang met angst en boosheid, proactieve zorgplanning, gezamenlijke besluitvorming en de sociale kaart van de palliatieve zorg.

3.     Maak gebruik van consulenten palliatieve zorg en patiënten, naasten en nabestaanden die gastlessen kunnen verzorgen.


Disclaimer
De redactie van Palliaweb is niet verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en doelmatigheid van de gedeelde trainingsmaterialen. Neem voor vragen contact op met de bij het trainingsmateriaal vermelde contactpersoon. 
 

Kies een onderwerp

Filteren
Onderwerpen
Soort materiaal
Opleidingsniveau
Type
Kosten
De dokter en de dood: Optimale zorg in de laatste levensfase
Onderwijsmateriaal
Een boek met 47 losse essays waarin verschillende thema's aan bod komen waarbij de bijzondere relatie die de dokter heeft met de dood geduid en bespreekbaar worden gemaakt. Het boek biedt een praktisch houvast voor artsen en andere zorgprofessionals om optimale omstandigheden te creëren voor patiënten in tijdnood.
Phase I cancer trials and palliative care: Antagonism, irrelevance, or synergy?
Onderwijsmateriaal
Engelstalig artikel waarin een synthese wordt gepresenteerd van alle presentaties en conclusies tijdens een symposium over fase 1 onderzoek in de oncologie, palliatieve zorg en ethiek.
Between hope and acceptance: the medicalisation of dying
Onderwijsmateriaal
Een Engelstalig artikel over medicalisering van geneeskunde rond de dood en de uitdaging voor de arts om de menselijke benadering in de palliatieve zorg te behouden.
Taboes over de dood bespreken: Kaartspel
Onderwijsmateriaal
Het kaartspel is een hulpmiddel voor mensen in hun laatste levensfase, maar kan ook door anderen gespeeld worden (bijvoorbeeld studenten) Het helpt prioriteiten in deze fase te stellen. Het spel stimuleert met elkaar in gesprek te gaan over de dood zoals wat vind je belangrijk of niet, hoe denk je over de dood.
Omgaan met levensvragen bij ouderen
Onderwijsmateriaal
Met de webapp Omgaan met levensvragen bij ouderen is het mogelijk om kennis te verkrijgen, opdrachten uit te voeren en te reflecteren (persoonlijk of in groep) rond levensvragen, zingeving en/of spiritualiteit.
Gespreksvoering in de palliatieve zorg
Onderwijsmateriaal
Het hoofdstuk 23 over gespreksvoering in de palliatieve zorg uit het boek 'Recepten voor een goed gesprek: Communicatie in de medische praktijk' geeft achtergronden over de communicatie in de context van palliatieve zorg.
Spiritualiteit in palliatieve zorg en de lessen van mijn stervende vader: Een reis tussen hoofd en hart.
Onderwijsmateriaal
Spiritualiteit in palliatieve zorg en de lessen van mijn stervende vader beschrijft hoe we meer voeling kunnen krijgen met de processen waar palliatieve patiënten en hun familieleden door gaan en hoe we deze dimensie van zorg daadwerkelijk gestalte kunnen geven.
What dying people want: Practical wisdom for the end of life
Onderwijsmateriaal
Boek met reflecties op de behoeften van palliatieve patiënten. Door middel van praktijkverhalen komen met name zingevingsaspecten en communicatie aan bod. Eveneens een handreiking om het contact tussen arts en patiënt en naasten te verbeteren.
Being with dying: Cultivating compassion and fearlessness in the presence of death
Onderwijsmateriaal
Engelstalig boek met reflecties voor zorgverleners over attitude aspecten en zelfzorg rond het sterven.
Facing death and finding hope: A guide to the emotional and spiritual care of the dying
Onderwijsmateriaal
Boek over zingeving rond het levenseinde met handreikingen over spiritualiteit en spirituele zorg voor palliatieve patiënten.
Advise for future corpses: A practical perspective on death and dying
Onderwijsmateriaal
Engelstalig boek met ervaringen en praktische tips rond het sterven, aandacht voor communicatie, persoonsgerichte zorg en zingeving. Het biedt studenten de mogelijkheid tot persoonlijk reflecteren.
Levenslessen: Over het leven voor de dood
Onderwijsmateriaal
In Levenslessen staat beschreven hoe we ons leven in al zijn volheid kunnen beleven. Uit hun jarenlange ervaring met stervenden komen de auteurs tot een aantal praktische en spirituele lessen voor het leven.
Het goede levenseinde in casussen
Onderwijsmateriaal
Het goede levenseinde in casussen gaat over de vraag wat zorg in de laatste levensfase geslaagd maakt in de beleving van patiënten, hun naasten en hun zorgverleners.
Waarom ik niet bij de Levenseindekliniek ga werken'
Onderwijsmateriaal
Column over 'Waarom ik niet bij de Levenseindekliniek ga werken' vanwege eigen ervaring met euthanasie.
Ethische aspecten van wilsbeschikking en euthanasie
Onderwijsmateriaal
Een zelfstudie-opdracht voor studenten, een werkgroep-document voor studenten en een powerpoint presentatie voor dezelfde werkgroep. In de zelfstudie-opdracht vormen studenten hun persoonlijke visie rondom euthanasie. Tevens krijgen ze inzicht in de feitelijke procedure en praktijk van euthanasie en inzicht in het ethisch debat over levensbeëindigend handelen en de rol van wilsbeschikkingen daarbij.
Pats, zomaar dood
Onderwijsmateriaal
Interviews met studenten over hun ervaringen met het overlijden van hun patiënten. Aan het woord komen onder andere een student die stage loopt op de spoedeisende hulp in Ghana en een fysiotherapeute.
Omgaan met de dood
Onderwijsmateriaal
Hoe gaan artsen om met de dood? Interviews met verschillende artsen van verschillende specialismen over omgaan met de dood.
Eindigheid
Onderwijsmateriaal
Ervaringsverhaal/blog van longarts Sander de Hosson over professionaliteit (werk mee naar huis nemen).
Hospicezorg
Onderwijsmateriaal
Een filmpje (4 minuten) over het Franciscus Hospice in Weert. In het filmpje komen verschillende medewerkers, waaronder vrijwilligers, aan bod over hun rol binnen het hospice en hoe zij de zorg voor mensen in de laatste levensfase ervaren.
Regionale Toetsingscommissies Euthanasie
Onderwijsmateriaal
Website van de Regionale Toetsingscomissies Euthanasie (RTE). Op deze website kan casuistiek gevonden worden om te gebruiken in het onderwijs.
Wij vinden kennis belangrijk Draag bij aan de verbetering van dit platform en deel hier jouw kennis, tips en tools! Of geef je op voor de PZNL-nieuwsbrief en blijf op de hoogte van nieuws op het gebied van palliatieve zorg.