'Beeld van het land' is een landelijk instrument en lerend systeem dat inzicht geeft in de ontwikkeling van de implementatie van het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland. Het brengt initiatieven, ervaringen en resultaten uit regionale Netwerken Palliatieve Zorg samen en maakt deze zichtbaar via een overzichtelijke website.

Door het verzamelen, analyseren en delen van praktijkervaringen helpt Beeld van het land regio’s om van elkaar te leren, succesvolle aanpakken over te nemen en gerichter te werken aan verbetering. Zo draagt het bij aan het versterken en verduurzamen van palliatieve zorg.

Het initiatief is ontwikkeld in co-creatie tussen Stichting PZNL en de Vereniging Netwerken Palliatieve Zorg (VNPZ), in opdracht van het NPPZ II. En groeit door als een dynamisch lerend systeem waarin leren, delen en ontwikkelen centraal staat.

Toen Annemarijn van der Scheer (Stichting PZNL) en Wies Wagenaar (voormalig bestuurslid van VNPZ en netwerkcoördinator palliatieve zorg) begonnen aan de opdracht ‘Beeld van het land’, wisten ze één ding zeker: de richting was helder, maar het eindresultaat nog niet.

De werkgroep bestaat uit (vlnr): Wies Wagenaar, Annemarijn van der Scheer, Elzaline Schraa en Ian Koper.

 

“Dat is precies wat dit traject zo bijzonder maakte,” vertelt Annemarijn. “We hadden een gezamenlijke opdracht, maar het ‘hoe’ en ‘wat precies’ hebben we gaandeweg samen ontwikkeld. Dat vraagt vertrouwen en ook het lef om niet alles vooraf dicht te timmeren.”

In de beginfase betekende dat vooral: zoeken. Wies herinnert zich hoe de opdracht nog niet voor iedereen scherp was en hoe het tijd kostte om elkaar echt te leren begrijpen. “We moesten investeren in elkaars perspectieven. Dat voelde soms onwennig, maar juist dát heeft de basis gelegd voor wat later de kracht van het proces werd.”

Die eerste periode stond in het teken van vertragen en verdiepen. Wie zit hier aan tafel? Welke expertise brengen we mee? En hoe kijken we eigenlijk naar de opgave? Het waren vragen die niet direct tot antwoorden leidden, maar wel tot begrip. “We hebben bewust de tijd genomen om die verschillen te verkennen,” zegt Wies. “Dat is soms spannend, zeker als je het niet met elkaar eens bent.” Toch bleek juist daar de sleutel te liggen. Nieuwsgierigheid naar elkaar, ook bij verschil van mening, zorgde ervoor dat het gesprek open bleef. 

Gaandeweg ontstond niet alleen een instrument, maar ook iets anders: een manier van werken. ‘Beeld van het land’ is naast een instrument een lerend systeem, waarin ervaringen uit de praktijk worden verzameld, geanalyseerd en gedeeld, zodat regio’s van elkaar kunnen leren en verbeteren. Concreet richt het lerend systeem zich op:

• het verzamelen van ervaringen uit regionale praktijkvoorbeelden, projecten en netwerken via een interactieve kaart en overzicht op ‘Beeld van het land’;
• het delen van inzichten met zorgprofessionals, beleidsmakers en netwerken via overzichtelijke visualisaties;
• een best practice-bibliotheek, waaronder 'Puzzelkracht' en 'Puzzelbeeld';
• webinars waarin ervaringen en inzichten worden gedeeld;
• netwerkdagen voor netwerkcoördinatoren;
• themabijeenkomsten, publicaties of een magazine.

Maar misschien nog wel belangrijker: de werkgroep zelf was een lerend systeem.

 

“We hebben continu gereflecteerd op hoe we samenwerkten en waar het beter kon,” zegt Annemarijn. “We hebben echt ervaren dat co-creatie iets is wat je moet leren. Het is geen methode die je even toepast; het is een groeiproces.”

Die manier van werken had directe invloed op het resultaat. Volgens Wies zit de grootste meerwaarde in de kwaliteit én het draagvlak. “Doordat verschillende perspectieven echt zijn meegenomen, sluit het instrument beter aan bij de praktijk van regionale netwerken, Netwerkcoördinatoren hebben actief meegedacht over hoe ‘Beeld van het land’ eruit moest zien en hoe het zou werken. Zo kwam bijvoorbeeld de wens naar voren om het aanmelden van activiteiten – zeker de eerste bulk – zo eenvoudig mogelijk te maken. Dat heeft geleid tot een grote hoeveelheid activiteiten waar iedereen nu uit kan putten.”

En het bleef niet bij een eindproduct. Annemarijn: “We hebben een beweging op gang gebracht waarin regio’s van elkaar leren en elkaar inspireren. Dat maakt het duurzaam. Het stopt niet na oplevering, maar ontwikkelt zich juist verder.”

De samenwerking vertoont sterke overeenkomsten met netwerksamenwerking, benadrukken ze allebei. Verschillende partijen, verschillende belangen, en geen hiërarchische sturing, maar gedeelde verantwoordelijkheid. “Dat werkt alleen als je bereid bent om elkaars perspectieven en belangen echt te erkennen,” zegt Wies. “Je moet ruimte geven aan elkaar, ook als het schuurt. Dat vraagt gelijkwaardigheid, openheid en vertrouwen.”

Tegelijkertijd vraagt co-creatie ook om stevige procesbegeleiding. Annemarijn benadrukt het belang van een duidelijke, verbindende rol in de projectleiding. Wies vult aan dat juist die rol in dit traject, vervult door Annemarijn, van grote betekenis is geweest en het proces en resultaat positief heeft beïnvloed.

Dat betekent overigens niet dat het altijd makkelijk was. “Zeker niet,” zegt Annemarijn. “De beginfase was wennen en in de eindfase zaten we soms in een snelkookpan. Dan ontstaan er spanningen.” Wat hielp, was dat verschillen niet uit de weg werden gegaan. “Juist door uit te spreken wat er speelde en het ook te hebben over wat lastig was, bleven we met elkaar in verbinding. Daardoor konden we steeds weer samen verder en groeide het onderlinge vertrouwen.”

Terugkijkend is de belangrijkste les helder. Co-creatie vraagt tijd, aandacht en de bereidheid om samen te leren. “Begin niet meteen met oplossingen,” zegt Annemarijn. “Investeer eerst in het begrijpen van elkaar en het gezamenlijk formuleren van de opgave.”
Wies knikt. “Je hoeft niet alles vooraf te weten. Sterker nog: het niet precies weten van het eindresultaat is juist een kracht, mits je bereid bent om samen te ontwikkelen.”

En precies daar ligt volgens hen de essentie. Als die bereidheid er is, om te luisteren, te leren en samen te bouwen, ontstaat er iets dat verder gaat dan een project: een gezamenlijk leereffect dat zich blijft ontwikkelen.

Benieuwd naar hoe ‘Beeld van het land’ nu is vorm gegeven en welke initiatieven je kunt vinden? Kijk verder op Beeld van het land

Wil je een nieuw initiatief toevoegen? Dat kan! Klik dan hier.